De clubscene na corona: waar staan we?

Precies twee maanden geleden kondigde Mark Rutte het aan: thuiswerken, en een verbod op evenementen met meer dan honderd mensen. Dat de nachtcultuur al fragiel was is bekend (rip Bar, rip Claire), maar dit zou wel eens het zetje kunnen betekenen dat veel clubs, boekingskantoren en dj’s richting afgrond duwt. 

Maar crisis maakt creatief en al snel bereikten werkloze artiesten en lege clubs online hun publiek. Zo bouwden VICE en de Markantine virtuele clubs, haalde Benny Rodrigues het EenVandaag-journaal en maakte Garage Noord playlists voor bij het online windowshoppen. Wij gaven al een kort overzichtje van muziek die zonder Covid-19 het licht niet had gezien, en DGTL ging begin april volledig online verder, inclusief bierbezorgservice. Gedurende de dag checkte ik af en toe in (o.a. bij Luuk van Dijk en KI/KI) en in de chatroom struikelde je over de grappen die het normaal gesproken ook regent in de rij voor de wc. In Berlijn werd een overkoepelend streamingsplatform opgetuigd waar clubs als Sisyphos, YAAM en KaterBlau zich bij aansloten en in België kwam de Brusselse club C12 met een eigen muzieklabel, waarop ze meteen een tweewekelijkse compilatiereeks ‘social distancing’ uitbrachten.

Allemaal mooie, snelle, online initiatieven die een deel van de zucht naar muziek en creativiteit opvullen. Maar veel is nog ongewis. Post-corona zijn we nog verder verwijderd van een gezonde cultuursector dan voorheen. Dj’s, clubs en boekers behoren niet tot de vitale sectoren, maar de roep om een stevig feestje klinkt harder dan ooit. Daarbij hoort een solide netwerk van instellingen en mensen die de nachtcultuur in de samenleving verankeren. De vraag is wat straks nog overeind staat wanneer alle goedbedoelde ‘quarantaine clubs’ en ‘bedroom-sets’ straks weer in de krochten van het internet verdwijnen en we de club weer in mogen.

Na iets meer dan twee maanden maken we de balans op. Dat Amsterdamse clubs in de wachtkamer staan voor een steunfonds lees je hier. Maar wat hebben boekingskantoren gedaan, nu er zeker tot diep in de zomer geen (grote) feesten meer worden gegeven? Hoe beleven de mensen achter je favoriete clubs deze maanden waarin hun dansvloeren leeg bleven? En wat deden dj’s in deze gig-loze tijd? We belden, skypeten, en gingen op gepaste afstand langs bij een dwarsdoorsnede van de scene om te vragen wat hen bezighoudt, of tijd automatisch leidt tot creativiteit en of we het zorgvuldig opgebouwde nachtleven nog wel op dezelfde manier gaan terugzien.

''Vooruit plannen kan niet echt, daar zitten clubs en promotors niet op te wachten''

Als eerste hingen we aan de telefoon met Jorn van Elden van Voyage Select (o.a. upsammy, Tom Trago, Cinnaman). Normaal gesproken handelen ze zo’n twee á drie shows per dag af, nu komt datzelfde aantal per week binnen. Zeeën van extra tijd zijn het resultaat. ‘‘Ik ben sinds kort begonnen als vrijwilliger bij een moestuin in Osdorp. De eerste dagen na de maatregelen waren we druk met de afhandeling van alle shows, nu is er enkel rust. Vooruit plannen kan niet echt, daar zitten clubs en promotors niet op te wachten. Veel is nog onzeker.’’

Al snel kwam Voyage Select met een compilatie, waarin ze de artiesten op hun roster vroegen muziek aan te leveren. ‘‘Als agency is de afhankelijkheid van programmeurs groot, zonder boekingen hebben wij geen werk. Daarom wilden we onze artiesten financieel en promotioneel blijven steunen. De meesten hadden al muziek op de plank liggen, alleen Dollkraut heeft het weekend voor de release gebruikt om een bestaand concept verder uit te werken.’’

Daarnaast pakte Voyage Select wat managementtaken op. Om extra inkomsten te generen, schreven ze artiesten die daar belangstelling voor hadden in bij Buma/Stemra. Het contact en de solidariteit met het buitenland is groot volgens Van Elden. In een Slack-groep met negentig Europese agenten uit de elektronische underground scene worden de meest recente cijfers en maatregelen gedeeld. Al voorziet hij wel problemen, onder andere voor de Poolse scene waar Voyage Select een aantal artiesten getekend heeft. ‘‘Bevriende agenten gaan er van uit dat zo’n tachtig procent van de scene weggevaagd wordt. Dat zijn enge gedachtes.’’

In Amsterdam houden agenten, clubs en promoters bij elkaar een vinger aan de pols, zegt van Elden. Of artiesten iets anders gaan doen, verschilt per persoon. Sommigen doen er deze maanden iets bij om inkomen te genereren, maar dat is lang niet altijd een optie. ‘‘Ik denk dat wij als agency artiesten vertegenwoordigen die dusdanig vergevorderd zijn in hun carrière dat het niet per se een kwestie is van willen, dit is hun roeping. Het zijn jongens en meisjes die hun hele leven hebben ingericht om te kunnen doen wat ze doen. Artiesten als Tom (Trago, red.) draaien al vijftien jaar. Die gaan dit echt niet opgeven. Ik vrees meer voor de dj’s die zich de afgelopen tijd vooral op draaien hebben gefocust, en nu hun momentum verliezen.’’

Ook bij Voyage Select zien ze de wildgroei aan livestreams. Een paar artiesten doen mee met de trend, maar proberen er een andere draai aan te geven. Van Elden vindt de stream van Elias Mazian een goed voorbeeld. ‘‘Slaapkamer-streams met ’s middags snoeiharde clubmuziek zijn niet lang houdbaar. Elias draait via Twitch fijne luistermuziek.’’ Voor Elias zelf zijn deze shows een belangrijk instrument om ritme te houden in zijn week, vertelt hij in de BakkieBakkie-podcast. ‘‘Het uitzoekwerk voor deze shows is voor mij als therapie, een soort berusting waar ik positieve energie uit haal.’’

Ook Pique (o.a. Fenna Fiction, Loma Doom), het nieuwe agentschap dat vorig jaar begon en als doel heeft de positie van vrouwen en minderheden in de industrie te versterken merkt de veranderingen. Omdat veel van de Pique-artiesten geen eigen muziek maken, zit een compilatiealbum er niet in. Wel helpt Pique haar artiesten met de TOZO-aanvraag (de tijdelijke financiële overbruggingsregeling voor zelfstandig ondernemers), en wordt er nagedacht over de verkoop van iets tastbaars, maar dit staat nog in de kinderschoenen.

Lon van den Berg van Pique tipte ons verder een aantal andere sympathieke initiatieven in binnen en buitenland. Zo heeft We Are Public een fonds opgericht om geld bij verschillende makers te krijgen, en heeft het New Yorkse Virtually Nowadays elke avond streams, workshops of panels.

Een deel van de missie van Pique, meer solidariteit in het nachtleven, is nu wel zichtbaarder. Je ziet dat boekers en promotors samen komen om te overleggen, en dat kennis en advies gratis wordt aangeboden, onder andere door Stichting Nachtburgermeester. ‘‘Dit is een goed begin van meer solidariteit’’, zegt Lon. ‘‘Maar ik denk dat de manier waarop ons nachtleven ingericht is niet houdbaar en duurzaam genoeg is’’. De focus moet komen te liggen op lokaal talent, dure internationale artiesten in laten vliegen is volgens haar niet meer van deze tijd. ‘‘Dat zie je nu in China: internationale artiesten kunnen niet meer geboekt worden en dus vullen locals de line-ups. Hoe vet zou het zijn als dat straks ook hier zou zijn? Ik hoop dat podia en clubs meer lokale artiesten de kans gaan geven, dat gebeurd soms al in de vorm van residencies maar kan nog flink worden uitgebreid.’’ Dat deze discussie richting het post-corona tijdperk gaat worden aangezwengeld ligt in de lijn der verwachtingen. Lokaal boeken is een ambiteus ideaal, maar muziek is bij uitstek een kunstvorm die gedijt bij internationale kruisbestuiving. Vraag lokale artiesten naar hun favoriete moment van het jaar, en velen zullen die paar dagen in oktober noemen, als tijdens ADE de stad gevuld is met internationale vrienden. Aan internationale artiesten hangt een prijskaartje, maar de culturele waarde van buitenlandse artiesten op Nederlandse podia (en vice versa) valt nauwelijks te onderschatten.

Tijdens een regenachtige wandeling in Park Vliegenbos in Amsterdam-Noord gaat Moody Mehran verder in op de impact die corona heeft op dj’s. Veel mensen twijfelen of zoeken tijdelijk ander werk. ‘‘Zelf ga ik binnenkort solliciteren bij een Bitcoin-bedrijfje, om wat bij te verdienen als de TOZO afloopt.’’ Wat betreft de herwaardering van Nederlandse artiesten hoopt ook Mehran op een meer lokale scene. Er werd al kritiek geuit op dj’s die veel vliegen, zo moest Mehran voor een Azië tour in drie weken negen vluchten pakken. Een ander, minder vaak gehoord voordeel van een plaatselijke scene is volgens Mehran dat lokale dj’s de dansvloer vaak beter aanvoelen. ‘‘Het is vaak voorgekomen dat ik ergens opende, en dat de grote naam na mij de zaal leeg draaide. Maar ook in het buitenland, waar ik de internationale naam was heb ik het zien gebeuren.’’ Dat lokale dj’s clubs niet vol krijgen, daar is Mehran niet bang voor. ''Plekken als Thuishaven, maar ook De School, trekken publiek door hun concept en uitstraling. Dat ze daarnaast grote namen programmeren is extra leuk, maar niet dé reden dat de tent vol staat.''

Over de livestream bonanza heeft Mehran een minder goed gevoel. Alles bij elkaar opgeteld luisterde hij nog geen tien minuten naar dit soort streams. ‘‘Ik heb de keuze gemaakt om als dj bijna niks meer te doen. Daardoor ga je anders naar muziek luisteren, en verdwijnt het filter in je hoofd dat specifiek zoekt naar clubmuziek. Ik vroeg me constant af; ‘kan ik dit in een set draaien?’ Dat is nu minder. Daardoor wordt het luisteren naar muziek weer iets om tot rust te komen, en is de functionaliteit in een clubset van ondergeschikt belang.’’ Wel werkte Mehran aan een uitzending voor een Iraans radiostation. Dit leidde tot gekke situaties, met te korte internetkabels en veel stress. Halverwege zat Mehran er lekker in en groeide het aantal luisteraars, maar na de laatste plaat was de situatie ietwat onwerkelijk. ‘‘Ik draaide een half uurtje langer door, omdat het lekker liep. Maar toen was het afgelopen, en stond ik weer gewoon in een grote lege kamer. Onderweg naar de Jumbo om een pizza te scoren belde ik mijn vriendin, om de absurditeit met iemand te kunnen delen.’’ De dj’s die de laatste maanden krediet opbouwden zullen volgens Mehran ook de eerste zijn die weer geboekt worden, en de dj’s die goede streams neerzetten verdienen dit ook het meest. 

Twee van die boekers, Elisa Luengo van De School en Veronique de Leon van WAS., waren te horen in een stream van een Zoom-sessie, opgezet door Carlos Valdes, de dj en duizendpoot achter IsBurning. De School begon met het uitstellen van shows, maar kwam er al gauw achter dat dit dweilen met de kraan open is. ''De context waarin shows plaatsvinden is belangrijk, en die is over een paar maanden waarschijnlijk heel anders dan nu’’, zegt Luengo. Daarom is het nutteloos om alles zomaar door te schuiven.’’ Het restaurant en het café mogen misschien binnenkort weer open, maar een operationele club in de anderhalvemetereconomie is onbegonnen werk. En dus moeten artiesten op andere manieren geholpen worden. ‘‘Persoonlijk spaar ik een beetje geld om uit te geven aan muziek, merchandise en fundraiser streams’’, zegt Luengo. ‘‘Dat is een kleine pleister, maar de wond is eigenlijk al te groot.’’ In Utrecht viel de 300 miljoen euro die de overheid uittrekt voor de culturele sector niet goed. Er is namelijk geen geld ingeruimd voor plekken zoals WAS. Het zou voor de gemeente ‘te commercieel’ zijn,’’ zegt Veronique. Een hardnekkig vooroordeel dat bij beleidsmakers overheerst. Ook WAS. wil voortaan focussen op lokale headliners, alleen vereist dit ook een andere instelling bij Nederlandse clubgangers.

''Ik hoop dat podia en clubs meer lokale artiesten de kans gaan geven, dat gebeurd soms al in de vorm van residencies maar kan nog flink worden uitgebreid'' 

Jasmín, een van die lokale dj’s, zag haar agenda ook leger worden. ‘‘Het voelt telkens toch een beetje verdrietig om naar je agenda te kijken en te lezen wat er dat weekend gepland stond. De eerste weken waren jammer, maar toen hoopte ik dat in juli de Weekender in De School en Dekmantel Festival nog door gingen, want daar had ik heel veel zin in. Nu hoop ik dit jaar überhaupt nog te kunnen draaien.’’ Speculeren deed Jasmín in het begin nog wel, maar met terugwerkende kracht voelt het toch ietwat naïef. ‘‘Voor je gemoedstoestand is het niet heel chill om telkens nieuwe plannen te maken, om die vervolgens weer te moeten verschuiven.’’

Waar volgens Jasmín post-corona in ieder geval mee geëxperimenteerd mag worden is de hiërarchie op line-ups. Hoe bekender je bent, hoe beter de plek op de timetable. ‘‘Het zou leuk zijn als er wat meer met slots gerouleerd wordt. Zo word je als dj sneller richting veelzijdigheid gepusht.’’ Het vaste format met iemand uit de buurt die opent, en een grote naam die het over neemt als de club vol is kan misschien wel op de schop. ‘‘Lokale dj’s zijn vaak echt muziekliefhebbers, en hebben hun Rekordbox-mapjes en platentassen vol staan met tracks die ze op latere uren zouden draaien.’’ Deze passie is er nog steeds, al lijkt de status die dj’s de laatste jaren genoten inmiddels al wat minder te worden. Een goede ontwikkeling, zegt Jasmín. “Als dj ben je eigenlijk gewoon een muzieknerd, maar omdat je op feestjes draait waar mensen graag naartoe gaan, lijkt het allemaal best wel cool. Dat soort feestjes vallen nu natuurlijk weg.” 

Maar dat voor clubs de toekomst onzeker is staat buiten kijf. We vroegen meerdere clubs om commentaar, maar om die reden bleek het lastig om uitspraken te doen. Dj’s domineerden de sociale media, clubs hielden zich voornamelijk stil, tot voor kort. Inmiddels is het United We Stream-initiatief vanuit Berlijn en Manchester ook overgewaaid naar Nederland. Locaties als Radion, Chicago Social Club, Ruigoord en Sexyland doen mee en streamen van donderdag tot en met zondag vanuit hun dj-booth. Initiatiefnemer Ramon de Lima van stichting N8BM A’DAM hamert tegen 3voor12 op de aantrekkingskracht die clubs hebben. ‘‘Je maakt vrienden voor het leven op de dansvloer, je kunt er ontspannen, ontsnappen, inspiratie op doen.’’ Allemaal onderdelen van het leven die nu even on hold staan.

Terug naar 22 maart. Een week nadat de maatregelen werden ingevoerd zou Mehran samen met Hani Rahsepar en Kourosh Sharifi Doogh Life organiseren, een evenement rond het Perzisch nieuwjaar en vorig jaar opgestart om de Iraanse Nederlanders samen te brengen in een omgeving waar het draait om kunst, muziek, en eten (en bewust niet om politiek). Alles was geregeld, maar wat er toen gebeurde is bekend. Al is Mehran hierover optimistisch. ‘‘Dat evenement gaan we inhalen, het liefst nog dit jaar. Het geeft me positieve energie hieraan te werken.’’

Op een parkeerterrein in Noord spotten we op afstand Ali B in het wild. Mehran heeft er een grappig-melancholische Lowlands anekdote bij die we voor het gemak maar even uit dit stuk laten. Eén ding is wel pijnlijk zeker: 2021 wordt een jaar waarin we niet kunnen teren op wilde verhalen van de vorige festivalzomer.