Radio Voorwaarts: ode aan kraak- en ravecultuur

‘‘Feesten’’, zei Lena Willikens in een interview dat ik met haar maakte, ‘‘gaat voor mij om een specifiek moment dat je samen ervaart, een unieke collectieve gebeurtenis, en het hoeft niet altijd alleen maar leuk te zijn.’’ Met de punt van haar wijsvinger schoof ze haar bril nog wat hoger op de neus. ‘‘Je publiek een fijne tijd laten ervaren is niet waar ik het als dj voor doe.’’

Ik zag de mooie korte film Radio Voorwaarts en dacht aan de woorden van Willikens. Radio Voorwaarts, met muziek van o.a. De Ambassade, gaat over het allerlaatste feest van een alternatieve gemeenschap op de vooravond van hun ontruiming. Krakers, kunstenaars, idealisten en ravers komen nog één keer samen en vieren en berouwen het einde van een geliefde locatie.  

Regisseur Mateo Vega en producent Yannesh Meijman lieten zich inspireren door een voormalig huurhuis annex DIY-club. Mateo: ''Voorwaarts in Amsterdam Noord was een pand dat tijdelijk werd gehuurd door vrienden van ons. Toen ze eruit moesten riep dat allerlei vragen over tegencultuur en het gebrek aan ruimte daarvoor op.’’

De film is losjes gebaseerd op de laatste avond waarop Voorwaarts als feestlocatie werd gebruikt en is zowel een ode aan alternatieve stadsculturen als een aanklacht tegen de stedelijke vernieuwingsdrang van de gemeente Amsterdam. Voorwaarts is inmiddels verworden tot private woonruimte. Mateo: ‘‘Na de ontruiming ging de neef van de makelaar er wonen. Ik heb gehoord dat er nu weer nieuwe mensen in zitten. De strategie van de eigenaar laat zich raden: steeds tijdelijke contracten aan verschillende mensen geven zodat niemand huurrechten opbouwt. Ik vermoed dat ze het uiteindelijk platgooien en er een hotel of luxe appartementencomplex bouwen als de buurt voldoende ‘aantrekkelijk’ is gemaakt.’’

Nadat Radio Voorwaarts twee jaar lang te zien was op internationale filmfestivals, staat de film sinds afgelopen weekend online. Mateo en Yannesh: ‘‘Tijdens deze crisis is het nog belangrijker om alternatieve toekomsten voor te stellen, om neoliberale beloftes van vooruitgang te berouwen en te ondermijnen, om gemeenschappen te koesteren die werelden maken in de marges van marktwerking.’’

Om te vieren dat de film voor iedereen beschikbaar is organiseerden Mateo en Yannesh afgelopen zaterdag een online evenement met livestreams, digitale kunst en voordrachten. ‘‘Voorwaarts was een huis waar vrienden samen kwamen en evenementen organiseerden’’, vertelt Mateo via Skype, ''dat doen we voorlopig online. Er was o.a. een DIY-geluidsstudio, eierdozen aan de muur dienden als isolatiemateriaal. Het is nooit een immens populaire plek geweest, maar juist het feit dat dit soort locaties geen bestaansrecht hebben riep bij ons vragen over de stad op. Van en voor wie is Amsterdam eigenlijk?’’

‘‘We hebben ons altijd afgevraagd’’, vult Yannesh aan, ‘‘hoe een plek als Voorwaarts voor de stad behouden kon blijven. Dat is niet gelukt, met veel frustratie tot gevolg. Maar omdat er vanuit die frustratie veel moois ontstaat kan ik er beter mee leven.’’

Het duo vindt dat de gemeente Amsterdam haar beloften niet nakomt. Yannesh: ‘‘Op papier zeggen ze de rafelranden van de stad te willen beschermen, maar daar komt niks van terecht. Ook maken regels het lastig om überhaupt iets op te zetten. We vinden het jammer dat op het moment dat je een cultureel initiatief wil lanceren er altijd een vorm van gemeentelijke regulering noodzakelijk is. Wil je bijvoorbeeld in aanmerking voor een broedplaats komen, dat moet je een gecertifieerd kunstenaar zijn. Ik geloof niet dat je kunst op die manier moet reguleren. Voor ons is de kraakscene altijd een inspiratiebron geweest. Wanneer je een leegstaand gebouw van een tijdelijke bestemming voorziet maak je niet alleen een politiek statement, je faciliteert ook een alternatieve, non-commerciële manier van gemeenschapsvorming, terwijl je ook de woningnood verkleint.’’ Mateo: ‘‘Krakers worden door onze zogenaamd linkse burgemeester Halsema behandeld als criminelen en niet als activisten. Dat vind ik heel problematisch.’’

‘‘Er wordt in Amsterdam veel geld aan uitgaan verdiend, neem alleen al de prijs van een festivalkaartje''

De film speelt met fictie en werkelijkheid. Zo acteert cultureel activist Jeffrey Babcock met verve zijn schitterende zelf. De Amerikaan kwam in de jaren tachtig naar Amsterdam en zette uit onvrede over het commerciële filmaanbod een eigen, alternatief filmcircuit zonder winstoogmerk op. Zo faciliteert Babcock een alternatieve cultuur die niet op commercie of zelfpromotie drijft. Zijn monoloog in Radio Voorwaarts komt dankzij de huidige crisis extra hard binnen.

Yannesh: ‘‘Er wordt in Amsterdam veel geld aan uitgaan verdiend, neem alleen al de prijs van een festivalkaartje. Dat staat iedereen natuurlijk vrij, maar wij vinden dat er ook een alternatief moet worden geboden wanneer je die prijzen niet wil of simpelweg niet kan betalen.’’ Mateo: ‘‘Daarom is die Do It Yourself-cultuur zo belangrijk. Ik hoop dat we daar na deze crisis veel meer van gaan zien. Sowieso heeft Radio Voorwaarts zich sinds de film ontwikkeld als online cultureel platform, en we gaan sowieso door met dingen organiseren.’’

Meer informatie en de film vind je op de site van Radio Voorwaarts