RX101: het West-Friese neefje van Aphex Twin

Onlangs verscheen er een tweede album van RX-101, een artiest uit West-Friesland met een gestold oeuvre. Met vergeten materiaal dat zo op het roemruchte platenlabel Rephlex had gepast. Jarenlang lagen de vergeten cassettebandjes op zolder te verstoffen. Totdat ze via Canada een tweede leven kregen.

Weet je nog, toen Aphex Twin als de mysterieuze ‘user18081971’ een paar jaar terug ineens zijn halve archief op Soundcloud slingerde en tienduizenden fans gillend gek werden van de plotselinge overdaad? Een goudmijn was het.

Wekenlang ging het op de synthesizer-fora vrijwel nergens anders over. Bijna dagelijks kwamen er nieuwe goede tracks bovendrijven. Om soms een paar dagen later weer net zo makkelijk te verdwijnen.

Iemand in het West-Friese Zwaag keek er in 2015 met verbazing naar. En besloot vervolgens om zijn eigen muzikale verleden eveneens via Soundcloud te ontsluiten. Het was de beste beslissing die Erik Jong dat jaar nam.

Natuurlijk, haal gerust je schouders op bij de naam Erik Jong. Maar weet dan dat er iemand in Canada wel zat op te letten. En dat RX-101 inmiddels synoniem staat voor de beste vintage IDM die Nederland te bieden heeft.

Pielen in de slaapkamer
Anyway, nu gaan we veel te snel. Terwijl het verhaal te fantastisch en sappig is om niet uitvoerig uit de doeken te doen. Dus gaan we terug naar 1992. “Ik zat nog op de middelbare school”, herinnert de inmiddels 43-jarige Erik zich. “Ik verveelde me daar stierlijk en zat vooral veel op mijn slaapkamer, te pielen met muziek.” Hij had net zijn eerste synthesizer gekocht en las in muziekblad DiscoDance over andere slaapkamerproducers die ontdekt werden. “Dat wilde ik ook. Voor een tijdje dan toch.”

Internet is in die periode nog een kinderzwembadje. Om aan zijn fix te komen is de in Zwaag woonachtige Jong dan ook op andere bronnen aangewezen. “Je had toen het radioprogramma For Those Who Like To Groove van dj Robin Albers”, herinnert Jong zich. Aan het einde van die show kwam de playlist voorbij. Dan schreven mijn broer en ik alle titels op en pakten de dag erna de trein naar Amsterdam of Rotterdam om platen te scoren.”

Jong is groot fan van de platenlabels Warp en Rephlex. In het bijzonder Richard D. James en diens talloze alter ego’s als AFX, Caustic Window en Polygon Window. “Vooral de combinatie van tegendraadse ritmes en mooie melodieën in zijn platen sprak me aan”. 

Het is de tijd dat de -dan nog relatief jonge- genres techno en house langzamerhand beginnen te muteren tot iets nieuws en spannends. Een variant van elektronische muziek die minder dicht bij de dansvloer ligt en meer het hoofd dan de heupen aanspreekt. Artiesten hebben namen als The Black Dog, LFO en B12 en het genre wordt al snel IDM gedoopt: Intelligent Dance Music. Net als EDM een afgrijselijke term maar desondanks jarenlang een containerbegrip voor ‘moeilijke elektronische muziek’. 

Platenlabel Warp heeft het zelf liever over Artificial Intelligence en brengt onder die vlag een aantal compilaties en artiestenalbums uit. “Stuk voor stuk klassiekers”, verzucht Jong dromerig over die tijd. 

Cassettes
Intussen is Jong's slaapkamerstudio flink gegroeid. Met de pas gekochte Roland-synths en drumcomputers knutselt Erik Jong eind jaren negentig het ene na het andere nummer in elkaar. “Ik heb in die tijd tussen '97 en '99 zo’n 250 tracks gemaakt. Ik was geïnspireerd en werkte razendsnel. Vaak zat ik op een nummer per dag.” Met een geleend cassettedeck neemt hij alles op. Dertien cassettes in totaal. 

Maar tot een pitch bij een platenlabel komt het nooit. “Ik was destijds nogal laks”, lacht Jong. “Een DAT-recorder vinden voor een fatsoenlijke demo was me al te veel gedoe.” Uiteindelijk belandt de hele bak cassettebandjes op zolder, waar ze jaren zullen staan.

Totdat Jong op een dag besluit om de zolder op te ruimen en die bak weer tegen komt. “Veel nummers had ik vijftien jaar niet gehoord. Soms moest ik echt diep nadenken hoe ik iets had gemaakt. Het was een beetje alsof ik door een oud dagboek bladerde.” Jong besluit om alles te digitaliseren en zet zelfs een paar nummers op Soundcloud. Veel golven geeft dat overigens niet. 

Pas nadat user18081971 een paar jaar later hetzelfde doet, besluit een geïnspireerde Jong ook de rest van zijn archief te ontsluiten (“zo’n honderd tracks”) en een link te posten in het Aphex Twin-forum We Are The Music Makers. Ditmaal ontstaan er wel golven. En hoe. 

Veel mensen weigeren vervolgens te geloven dat de prachtig gerijpte nummers gemaakt zijn door ene Erik uit het West-Friese Zwaag en vermoeden dat het simpelweg een nieuw pseudoniem van user18081971 is. Er zijn dan ook veel overeenkomsten. Dezelfde dromerige melodieën als AFX, dezelfde rafelige, hortende en stotende ritmes als op Surfing on Sine Waves. Zelfs de taperuis ontbreekt niet.

Ook het Canadese platenlabel Suction is razend enthousiast. Labelbaas Solvent legt contact en weet Jong te overtuigen dat hij goud in handen heeft, waarna ze uiteindelijk een deal voor meerdere ep’s en albums sluiten. De rest is geschiedenis.

Gestold oeuvre
Of eigenlijk is het nog steeds geschiedenis, want alle RX-101-platen die sinds 2016 op Suction verschenen zijn, bevatten louter oud werk gedistilleerd uit de slaapkamersessies in Zwaag. “Het is allemaal materiaal uit de periode 1997 tot ’99”, bevestigt Jong. “Wel heeft hij de oude cassettebandjes fatsoenlijk laten digitaliseren en masteren, waardoor ze een stuk beter klinken dan de Soundcloud-bestanden van destijds.  

Onlangs verscheen het tweede RX-101-album Serenity, opvolger van het vorig jaar uitgebrachte Dopamine. Daarnaast heeft Suction inmiddels vier naamloze ep’s uitgebracht. En het einde lijkt nog niet in zicht. “Het samenstellen gebeurt in overleg”, vertelt Jong over de Canada-connectie. “Het is niet zo dat ik een bepaald verhaal wil vertellen. Dat had ik tenslotte ook niet in mijn achterhoofd toen ik die nummers schreef. Het zijn compilaties, geen albums.”

Geheimen
Sinds de herontdekking krijgt RX-101 geregeld aanvragen voor dj-sets en liveoptredens, maar beiden lacht hij weg. ‘‘Ik ben helemaal geen dj en live toeren met dit oude materiaal lijkt me eerlijk gezegd niks.” 

Bovendien heeft Jong, die zijn hele leven al in Zwaag woont, gewoon een fulltime baan. Hij is controller in de financiële wereld. Mooier nog: zijn collega’s weten niets van zijn dubbelleven als artiest. “Ik wacht op de dag dat ze mijn muziek op het internet vinden”, grinnikt hij. 

Hoewel hij nooit gestopt is met muziek maken, voelt de veertiger niet de drang om zijn nieuwe materiaal op termijn ook een label te gunnen. “Nee, het is een hobby. Ik mis de drang die andere muzikanten wel hebben om dingen uit te brengen.” Begrijp hem niet verkeerd, benadrukt Jong. Het is tof dat al die oude dingen van hem nu alsnog het licht zien en dat Suction dat met zoveel zorg doet. “Maar als het niet was gebeurd, had ik er geen nacht minder om geslapen.”