Fiorucci Made Me Hardcore

‘‘This is to the champagne crew, we don’t need anybody, we are in-de-pen-dent.’’ In Mark Leckey’s video Fiorucci Made Me Hardcore (1999), is het deze zin die beklijft. De boodschap hoopvol, revolutionair zelfs, er schuilt kracht in en is voor ravers, of liefhebbers van clubcultuur zo u wilt, een affirmatie. Wij bevestigen onszelf in ons bestaan, daar hebben we het establishment niet voor nodig. Maar denk er iets langer over na en ook de tragiek van die regel is onmiskenbaar. Wat zoeken we in clubcultuur dat verder gaat dan een nachtje zweten, dansen, loslaten? En maken we het niet groter dan het is? Houden we onszelf voor de gek? 

De recente heruitgave van de soundtrack van Leckey’s video is reden om iets over dit fascinerende kunstwerk te schrijven. Hier de doorzichtige vinylplaat die eindeloos is gesampled, een artefact van de Britse clubcultuur.

Fiorucci Made Me Hardcore is een collage videobeelden van underground dancescenes van de jaren zeventig, tachtig en negentig in Groot-Brittannië, verweven met scènes uit de film The Wigan Casino (1977). Fragmenten worden aan elkaar geplakt, herhaald en vertraagd. De soundtrack is een bewerkte collage van omgevingsgeluiden - flarden van rave tracks, lawaai van publiek, mannen die zich schreeuwend een weg van of naar een feest banen. Het eerste deel toont de discoscene van de jaren zeventig. Vervolgens zie je beelden van Northern Soul-feesten in het noorden van Engeland, een community waar obscure Amerikaanse soulmuziek werd gedraaid. Stompers, zo noem je Northern Soul songs vanwege de Motown-achtige, snelle beat. De Noord-Engelse subcultuur bleek een opmaat voor de raves zoals we die nu kennen, zie daar ook de link in de film van Leckey, waarin de ravecommunity van de jaren negentig - acid house culture - de apotheose vormt.

Eerst die titel, waarbij het essentieel is om te weten dat Fiorucci een Italiaans kledingmerk is en in de jaren zeventig en tachtig immens populair. Nadat Elio Fiorucci in Ibiza ging feesten, kreeg hij een idee voor het ontwerp van een skinny jeans, met als bekendste fan Andy Warhol.

De titel van Leckey verwijst naar de discrepantie die ‘m zit in het feit dat zoiets banaals als een kledingmerk, geadopteerd kan worden door een opstandige subcultuur die zich, omwille van het groepsgevoel, exclusief hult in de jeans, schoenen of trainingspakken van dat merk. De soundtrack van Fiorucci Made Me Hardcore werd o.a. gesampled door Jamie XX in ‘All Under One Roof Raving’. Hij knipt er precies de verwijzingen naar dit soort merken uit. ‘‘Fila, Head, Kappa, Ellesse, Sergio Tacchini, Burberry, Diadora, herhaalt een stem monotoon en zakelijk. Opvallend genoeg zeggen die namen iets over de tijdloosheid van ravecultuur: veel van die kledingmerken behoren anno nu wederom tot de standaardgarderobe van veel clubbers. Fila, Head, Kappa, Ellesse, Sergio Tacchini, Burberry, Diadora als lijm die een alternatieve cultuur bindt, waarbij we collectief lijken te vergeten dat ze vanuit het oogpunt van de producenten louter een commercieel doel dienen.

Twee hoofdthema’s bevat Leckey’s film, en ook hier werkt de tegenstrijdigheid van die twee onderwerpen bedwelmend. Allereerst laat Fiorucci de waanzin, het onwerkelijke van de club als locatie zien. Honderden mensen die vreemden voor elkaar zijn, opeengepakt in opzettelijk desoriënterende ruimtes (denk aan de betere clubs en bijbehorende architectuur: een voormalig fietsenkelder, een oude garage, een in verval geraakte elektriciteitscentrale). Al die zwetende figuren zijn zo high als een toeter. Voor iedereen die ooit een goed feest bezocht zijn het herkenbare beelden, maar bekijk je ze nuchter, thuis op de bank, dan kan je wat je ziet net zo makkelijk als krankzinnig bestempelen. 

Tegelijkertijd zijn diezelfde beelden ontroerend, roepen ze een gevoel van nostalgie op. En wellicht zien fanatieke clubbers van nu het als nostalgisch, voelen ze een verlangen naar een tijd die ze waarschijnlijk zelf nooit hebben meegemaakt, maar die wel affiniteit oproept. Die tegenstelling van waanzin en ontroering, van fascinatie en afschuw, werkt.

Ik wil niet in algemeenheden spreken maar schreef al eerder over dat ambivalente gevoel dat overblijft na een nacht snoeihard dansen en doorhalen. Er zit iets heel krachtigs en moois in de verbinding die je op de dansvloer kan voelen. Alsof die honderden vreemden voor even op jouw golflengte afstemmen, zonder besef van plaats of tijd, zonder angst, stress of spanning. De potpourri van nieuwe geluiden, sensaties en mogelijkheden, dat gevoel van de hele nacht doordansen, een gevoel van liefde en gemeenschapszin in plaats van strijdlust (zoals bijvoorbeeld in de punkscene). Maar raves, hoe geniaal en bevrijdend ook, hebben ook hun lelijke kanten en zijn bijna zonder uitzondering gearceerd met een donker randje. Vul zelf maar in waarom. Of kijk goed naar koppen in Fiorucci, die naast vreugde ook angst en leegte uitstralen.  

In The New Yorker schreef Hua Hsu dat het soort beelden dat Leckey in Fiorucci toont gevoelens oproepen die voor iets groters staan. Omdat social media een dominante rol binnen de huidige maatschappij innemen, en mensen digitale verbintenissen boven real-life en fysiek contact prefereren, spreekt het idee van een spontaan gevormde community zoals de ravescene tot de verbeelding.

Mark Leckey verdient de credits voor Fiorucci Made Me Hardcore omdat hij precies dat gevoel zo accuraat overbrengt. Zo voelt het om in een club te zijn, wanneer in een club zijn zo’n beetje het meest belangrijke in je leven is. En daar zit ‘m ook gelijk de bijbehorende pijnlijke realiteit: niemand kan zijn of haar hele leven lang blijven clubben, althans niet met de intensiteit die het voor velen zo plezierig maakt. Muziekcriticus Simon Reynolds zei het eerder zo: ‘‘What Mark Leckey is re-presenting here almost without comment, is a collection of what may have been the best moments from a number of young British lives in the last three decades of the 20th Century. Their finest hour.’’

Maar het verglijden van de tijd, in de video zo dwingend in beeld gebracht door een digitale klok die constant opduikt, valt niet te negeren. Je finest hour is verstreken.

Dat lijkt misschien een nogal depressieve conclusie, maar volgens mij valt er nog iets anders te leren van Fiorucci Made Me Hardcore. Een boodschap die een stuk hoopvoller stemt. Namelijk dat we de keuze hebben in wat we willen zien, maar vooral, wat we eruit meenemen als bagage voor de tijd die na je finest hour komt. Is je finest hour verstreken, of maakte je finest hour je tot wie je bent?

Enfin, wellicht maak ik op mijn beurt Fiorucci en ravecultuur groter dan ze zijn, maar kijk en oordeel vooral zelf. Bij voorkeur thuis op de bank, nuchter.

Hier vind je de heruitgave van de soundtrack