Le Guess Who? bestendigt reputatie

Björk die onaangekondigd een dj-optreden doet. Het is Le Guess Who? ten voeten uit. Je gaat tenslotte naar het Utrechtse festival om verrast te worden. Vier dagen dwalen leverde een hoop mooie ontdekkingen op. En zere voeten van het dansen. 

“Ooops!” Net op tijd haalt Moor Mother haar winterjas van de zeefdruktafel af nadat iemand haar vertelt dat deze specifieke inkt haar kledingstuk zal ruïneren. De kleine Amerikaanse muzikante is als drukker en muzikant te gast in Het Kapitaal, een van de vele festivallocaties van Le Guess Who? dat vier dagen en nachten de Utrechtse podia beheerst. Niet veel later stroomt de drukkerij annex broedplaats (Stranded.FM vond er o.a. onderdak) vol met fans die neerploffen in zitzakken voor een luistersessie en interview met Moor Mother over haar nieuwe album. Bepaald geen toegankelijke plaat trouwens, maar dat is nu juist de charme van het festival. Waar bezoekers net zo gretig een Zweeds free jazz-duo of een Pakistaanse sindi saranghi-speler in de harten sluit. 

Ster in de stad
Aan headliners doet het festival niet. Al stunten ze vrijdagnacht wel met een onaangekondigd gastoptreden van Björk, die in de slipstream van curator Iris van Herpen is meegereisd en er geen been in ziet om dan ook maar op te treden. De IJslandse wereldster had slechts een bos varens op haar rider die strategisch om haar heen waren geplaatst, zodat het publiek niet een vol uur met de mobieltjes omhoog zou staan. De oplettende bezoeker zag haar een dag later in een Uber-taxi wachten bij danceclub WAS., waar Coucou Chloe dan net een pittig optreden heeft gegeven.
Dat Björk smaak heeft, bewijst ze vrijdag met een dj-set vol dwarse, recente platen. Van Koffee tot Gabber Modus Operandi en van de arpeggio’s van Caterina Barbieri tot de harde electro-punk van Deli Girls. Dat de rij voor de volgepakte Cloud Nine-zaal al snel tot de hoofdingang van Tivoli/Vredenburg loopt, bewijst de kracht van sociale media. 

Wat een verrassing. En dat op een festival dat zo’n beetje gestoeld is op verrassingen en ontdekkingen. Je gaat naar Le Guess Who? om nieuwe dingen te horen. Of oude muziek te herontdekken. Zo is er dit jaar een programmaonderdeel met de naam ‘Hidden Music’, dat speciaal is gericht op uitstervende muziek. Zaterdag speelt de Pakistaanse Ustad Saami (75) in de sfeervolle Jacobikerk zijn wonderlijke muziek, gebaseerd op het microtonale stelsel. Hij is de laatste grote zanger die de technieken van de antieke ‘khayál’-muziek beheerst. Als hij straks sterft, verdwijnt ook de kennis. 

Vrijwel tegelijkertijd zijn anderen in de bovenzaal van Tivoli getuige van een betoverend erotisch cabaret. Djrum is als maker van een van de beste albums van 2018 uitgenodigd door modeontwerper Iris van Herpen om een liveshow te komen doen. Daartoe heeft hij twee vrouwelijke secondanten, waaronder een celliste die haar ogen meer dicht dan open heeft en een zwoele zangeres in een witte bontjas die waarschijnlijk alle films van nouvelle vague-regisseur Jean-Luc Godard heeft gezien. Zelf zit Djrum achter een vleugel, waar hij zijn soepele akkoorden combineert met Goldie-achtige drum ’n bass-ritmes en glijdende strings. Helaas weet de Brit de spanning niet vast te houden. Elders lonken alweer andere verleidingen.

Neem het wonderlijke Mexicaanse La Bruja de Texcoco (de heks van Texcoco). Een voluptueuze queer die de harp net zo makkelijk verruilt voor een viool en vanavond gezelschap heeft van een gitaarspelende macho cowboy met een zonnebril op. La Bruja zingt bedrieglijk pure Mexicaanse volksliedjes. Maar wie het Spaans machtig is, begrijpt al snel dat de religieuze liedjes voor een transman een hele andere lading krijgen. Na een paar nummers met ontbloot bovenlijf transformeert La Bruja in een duivels wezen, compleet met pruik en zijden jurk. Om even later op paarse pumps een nummertje tapdansen weg te geven. 

Het optreden loopt al op zijn eind als de cowboy plotseling opstaat en begint te zingen. Puta madre, wat gebeurt hier? Deze man blijkt een net zo’n geweldige strot te hebben als de diva die hij begeleidt. Wat een fantastisch konijn uit de hoge hoed is dit. En dat bij een optreden dat toch al geen moment verveelt. 

Naast ontdekkingen als dit Mexicaanse tweetal vind je op LGW? ook genoeg bewezen kwaliteit. Zo had nachtclub WAS. vrijdagnacht Donato Dozzy en Neel achter de machines voor een live-set die dik vijf uur zou moeten duren. De zaal staat ramvol en je ruikt bijkans de verwachting. Helaas kampen de Italianen met midi-problemen die de drumcomputers continu in de war schoppen. Waarop ze noodgedwongen overschakelen op een hybride-set. Dat doet aan de energie van hun vierkwartsgranaten weinig af. Full on techno met genoeg diepte om je een nacht lang geboeid en in beweging te houden. En dan ben je pas halverwege het festival.

Gummi
Even over die curatoren: meer dan ooit geeft LGW een aantal artiesten ruim baan om hun eigen droomprogramma samen te stellen. Behalve Van Herpen mochten ook o.a. The Bug, Jenny Hval en Moon Duo hun favorieten opgeven. Die laatsten lieten bijvoorbeeld het Zuid-Koreaanse Tengger overvliegen, inclusief zevenjarig zoontje (die zich vrijdagavond zal ontpoppen tot de ster van de show). Het zorgt er echter ook voor dat het programma wat focus verliest. Zo stonden Idris Ackamoor en Grouper al vaker op LGW en had het gelikte neo-soulduo Oshun eigenlijk niks te zoeken in de Domstad.

Basbeest The Bug liet Ndagga Rhythm Force uit Senegal overkomen en daar mogen we hem dankbaar voor zijn. Het project van Mark Ernestus (Maurizio, Rhythm & Sound) heeft niets te maken met techno maar alles met tribale ritmes en energie, opgediend met een licht feministisch sausje. Want tijdens de krankzinnige finale wordt de percussionist uitgekleed en uitgedaagd om beter zijn best doen door zowel de zangeres als de imponerende danseres. Wiens ledematen wel van gummi lijken, zo snel zijn haar moves. 

De stad zelf speelt eveneens vier dagen en hoofdrol. Want dankzij alle fietstochten die je onderneemt van podium naar podium ontdek je allerlei bijzondere plekken waarvan je het bestaan niet wist. Zondag komen we tijdens satellietfestival Le Mini Who? terecht op een industriegebied-in-transitie, waar loodsen met namen als De Nijverheid en De Havenloods onderdak bieden aan allerlei creatieve bedrijfjes en er een heerlijke rauwe hippiesfeer heerst. Vuurkorven, schommelende kinderen en schreeuwerige punkbandjes als Eigen Risico gaan er gemoedelijk hand in hand.

Le Guess Who? kan met deze formule nog jaren vooruit als ze zo scherp aan de wind programmeren als dat ze nu doen. Wel is het verstandig om wat beter te kijken naar de verkeersstromen op de belangrijkste festivallocatie Tivoli-Vredenburg. Daar was het gedrang vooral op zaterdagnacht af en toe onaangenaam doordat zalen te klein bleken (Sudan Archives) of simpelweg nog niet open waren.
Luxeproblemen voor een van de spannendste muziekfestivals van Europa.