Unsound: experimenteel is het nieuwe normaal

‘‘Als je hier een vierkwartsmaat draait’’, grapt iemand op de dansvloer, ‘‘haalt de stagemanager je van het podium. Hé joh, zo doen we dat hier niet, wegwezen.’’ Welkom op Unsound in Krakau, festival voor experimentele elektronische muziek waar beats als drilboren in razend tempo door de balzaal van een postcommunistisch hotel jakkeren. Knetterhard en met volle overtuiging gepresenteerd, kookt Unsound over van energie. Dit is de soundtrack van een nieuwe generatie. En de toekomst klinkt veelbelovend.

Sinds 2003 heeft het Poolse festival een reputatie voor het aanjagen van innovatieve muziekscenes en radicaal geluid. Muzikanten, beeldend kunstenaars, curatoren, journalisten, eigenaars van platenlabels en boekingsagenten uit alle windstreken wisselen artistieken ideeën uit, vinden er inspiratie. Van eurocentrisme is qua boekingen geen sprake, de muzikale hoogtepunten komen dit weekend o.a. van Gooooose en 33EMYBW, twee artiesten van het SVBKVLT label uit Shanghai, van Zuli uit Caïro, van rapper MC Yallah uit Oeganda. DJ Marcelle en upsammy zijn de enige twee Nederlandse artiesten die een uitnodiging kregen. 

Muziek uit Noord- en Oost-Afrika, China en Egypte domineert het affiche en in Krakau presenteert een nieuwe generatie muzikanten zich aan een dito (gretig en opvallend vriendelijk) publiek, het soort dat aan kunstacademies studeert en weet hoe je moet feesten – hard, zonder rem, maar met respect voor omgeving en medebezoekers. Een katalysator voor die prettige sfeer is o.a. de manier waarop het festival maatschappelijke betrokkenheid toont. Subtiel, met humor en een gezonde dosis zelfspot, maar ook serieus en urgent.

Dit jaar is het thema ‘solidariteit’, dat zie je op posters (foto boven dit artikel), drinkflessen en gratis stickers die saamhorigheid met spreeuwen, muziekjournalistiek of de aarde prediken. Bezoekers wordt gevraagd om hun ecologische voetprint af te kopen. En uiteraard zie je dat engagement ook terug in het programma zelf met een flyer die per definitie politiek is.

In Polen is het politieke klimaat op dit moment verre van progressief. Op de laatste dag van Unsound zijn er landelijke verkiezingen, de conservatief-nationalistische regeringspartij PiS wint ze met gemak. Maar op Unsound lijkt juist een scene die wars is van alles dat naar populisme riekt haar eigen veilige haven te hebben gecreëerd. Het is een feest om hier rond te mogen lopen, zoveel positieve energie wasemt er door de festivalgangen.     

Die veelbelovende toekomst klinkt muzikaal gezien o.a. als deconstructed club music, een highbrow term voor artiesten die jongleren met composities, volgestouwd met gabber- en hardstyle kicks of bombastische eurotrance-melodiën op plekken waar je ze, als je voornamelijk naar Amerikaanse en Europese house en techno luistert althans, niet verwacht. Op Unsound harkt Aya (fka LOFT) zo een uur lang live de zaal bij elkaar. Dat klinkt ongeveer zo.

Maar opvallend is vooral de hypermoderne en alom aanwezige variant van intelligent dance music (IDM), een vorm die je met enige fantasie post-IDM zou kunnen noemen. Post omdat in tegenstelling tot het soort IDM dat we kennen van pioniers als Aphex Twin (Selected Ambient Works 85-92) en Warp’s Artificial Intelligence-serie (uit ’92), deze muziek niet bedoeld is om achteroverleunend en in relax-modus te beluisteren, maar om op te dansen. Snoeihard op te dansen. Ook is het gros van het werk van artiesten die up Unsound spelen, impliciet of expliciet, doorspekt van de huidige politieke en maatschappelijke werkelijkheid. Juist die combinatie werkt niet alleen louterend, maar is ook super inspirerend. Je kan het muzikale ook op dit soort festivals met het politieke verbinden, sterker nog, een avond doorstuiteren met het idee dat dit niet enkel hedonisme is, beklijft vele malen langer.

Unsound duurt een week, met overdag verspreidt door de stad een programma van filmvertoningen, experimentele concerten (o.a.  Holly Herndon, Klein, Sun O))), Roly Porter), lezingen, panels, een vinylmarkt en performance kunst. Zo laat Robert Henke een uitpuilend theater in verwondering achter na zijn nieuwe show CBM 8032 AV en staan er lange rijen bezoekers voor de deur van een live-uitvoering van de soundtrack van de tv-serie Chernobyl

Van donderdag tot en met zondag krijgt het dagprogramma ‘s nachts een vervolg. Dan is Hotel Forum, een kolos van een bouwwerk dat ironisch genoeg nu de grootste reclamezuil van Polen is, tot zonsopgang het epicentrum van Unsound. Maar waar op de buitenmuren mobieltjes en verzekeringen worden gesleten aan een massapubliek, regeert binnen non-commerciële niche-muziek. Kijk naar de namen op de flyer en zelfs de best ingevoerde nerds worden nieuwsgierig naar het aanbod. Ja, er zijn smaakmakers van de elektronische avant-garde als Objekt en James Holden, maar veel groter is het contingent namen dat tot de verbeelding spreekt (hier het volledige programma). Niet dat het Unsound-programma een allegaartje is, in tegendeel: gemene deler is het feit dat dj’s die zich wél van een vierkwartsmaat bedienen op een hand te tellen zijn. Opvallend is hoe normaal de vaak intense bakken herrie voor het Unsound-publiek lijken te zijn (en dat zegt ook iets over onze perceptie van elektronische muziek).  

Iedereen die regelmatig naar een clubnacht of festival gaat kent dat gevoel van euforie. De energie van een kick die onverwacht maar toch precies op het juiste moment door de speakers giert. Het plezier van het ontdekken van onbekende, steengoede artiesten. De inspiratie die je haalt uit lokale muziekscenes die overlopen van creativiteit en verfrissende ideeën. Op Unsound kan je het allemaal afvinken. Na drie dagen festival in concert- en theaterzalen plus drie nachten dansen in Hotel Forum, stap ik met een net zo heilige als bemoedigende overtuiging in het vliegtuig naar huis: over de toekomst van elektronische muziek hoeven we ons geen zorgen te maken, en het meest spannende soort wordt allang niet meer in Europa gemaakt.

Naast eerdergenoemde artiesten uit Azië en Afrika, maken CCL uit Seattle, MSYLMA uit Saudi-Arabië en Hyph11e uit wederom Shanghai indruk. De lokale Poolse scene bulkt van het talent en is divers, met de turbine techno van VTSS en de wonderschone synthcomposities van Piotr Kurek als voorbeelden die het meest bijblijven. Op de Unsound-vinylmarkt staan platenbakken vol met voor mij onbekende Poolse namen.

Elektronische muziek is een kunstvorm. Een discipline die voor veel mensen van mijn generatie waardevoller is dan theater, literatuur of beeldende kunst, vormen van cultuur die bij een substantiëler deel van de maatschappij ook als dusdanig worden gewaardeerd. Gek genoeg hebben elektronische muziek, club- en festivalcultuur die status nog altijd niet, ondanks een enorme populariteit. Maar de betere elektronische muziek daagt uit en stemt tot nadenken, verbindt en roept op tot discussie, toont je een ander, niet-Westers perspectief. Daarnaast zit een groot deel van de schoonheid ‘m in het feit dat deze scene constant blijft verrassen en vernieuwen. Op dat soort momenten word je van je sokken geblazen, meestal juist wanneer je denkt dat je alles al een keer hebt gezien.

In Krakau bewijst een nieuwe generatie dat er nog meer dan genoeg rek in deze relatief nieuwe kunstvorm zit. Op Unsound is experimenteel het nieuwe normaal. 

Unsound highlights Moor Mother X LCO en Klein spelen aankomend weekend bij Korzo in Den Haag op het nieuwe Feyerabend festival