Hoe Terraforma je blik op festivals voorgoed verandert

Grootse aandacht voor wat klein is, op Terraforma krijg je het vanzelf. Voordat we het campingterrein mogen betreden, krijgen we drie attributen in onze handen gestopt. Een stuk ecologische zeep, een dito deoroller en een staalblauwe, vierkante envelop van duimdik plastic met daarop de dikke rode ‘T’ van Terraforma. ‘‘Voor je peuken’’, lacht de uitdeelster, ‘‘of je joints.’’

Kan je tegenwoordig nog met een schoon geweten naar een festival? Vraag je je na drie dagen en nachten lang dansen wel eens af waar zoiets, afgezien van je eigen genot, goed voor is? Zeurt er soms een stem in je kop die lijzig lispelt dat de wereld in de fik staat terwijl jij hier staat te zuipen, snuiven, dansen? Of blijven we het liefst onverschillig en bestellen we nog een glas? Hoor je dit soort grote vragen op een muziekfestival te stellen? Of moeten we juist alleen maar loslaten om vervolgens in de echte wereld beter te kunnen doen? Vieren we onze vrijheden, of vieren we onze leegte? Kan een muziekfestival meer dan alleen hedonistisch consumeren zijn? 

Welkom in Bollate, een dorp zo stil als een kerkhof ten noordwesten van Milaan. Vanaf het treinstation is het een klein half uur ploegen door de puffende Italiaanse hitte, maar de beloning is van grote schoonheid. Het is mijn tweede keer Terraforma, ondertitel experimenteel en ecologisch, en ik ken geen ander festivalterrein dat zo tot de verbeelding spreekt.

Poging de glans te vatten. Stel je een festival zonder hekken voor, zonder stalen constructies die je in een infrastructurele dwangbuis duwen. Toegang krijg je door de deuren van het Castellazzo degli Arconati open te duwen, een 18e eeuwse barokke villa die dit jaar ter renovatie gedeeltelijk in de steigers staat, maar waar de grandeur dankzij Michelangelo-achtige fresco’s en Romeinse standbeelden uit de tijd van Pompeï nog van de muren valt te scheppen. 

Die steigers zijn een belangrijk detail, want renoveren kan mede dankzij de inspanningen van Terraforma. Er is de afspraak dat een knip van de winst van het (deels gesubsidieerde) festival wordt geïnvesteerd in het opknappen van het eeuwenoude terrein. In vergelijking met 2017, toen ik er voor het eerst was, zijn die inspanningen zichtbaar. Keurig aangeharkte tuinen glimmen als kastanjes, een vleugel van de villa is omgebouwd tot glazen flora- en faunagalerij.

Om bij de podia te komen, loop je onder een meterslange haag van fladderiepen en bloeiende clematissen door, passeer je links een labyrint en een zenvijver, rechts hortussen vol wolfskers, vingerhoedskruid en lavendel, een geur die een weekend lang je neus kietelt, vooral na een lauwwarme Noord-Italiaanse regenbui. 

Het hoofdpodium, er zijn er in totaal slechts drie, is een hypermoderne zilveren constructie die met de idyllische backdrop contrasteert, de bühne een langwerpige 3D-driehoek, het symbool van Terraforma. Dit podium dijt elke editie (dit is nummer zes) verder uit en blijft de rest van het jaar als natuurlijk onderdeel van de omgeving in het bos staan. Arconati is voor inwoners van Bollate wat het Vondelpark voor Amsterdammers is, en Terraforma weerhoudt gezinnen met jonge kinderen en ook opvallend veel ouderen niet van hun wekelijkse weekendrecreatie. 

Om van de muziek te kunnen genieten hoef je niet met je hoofd in de speakers te staan. De drie Terraforma-podia worden namelijk nooit tegelijkertijd gebruikt, dus waar in het bos je ook loopt, je hoort op de achtergrond altijd slechts één concert of dj-set. Dat maakt dat je driehonderd meter van het podium vandaan in de kasteeltuin op een kleedje kan gaan liggen, terwijl op de achtergrond de dj-set van RAMZi klinkt. 

De etymologische verklaring voor de titel van het festival is ‘‘het proces waarin leven op een planeet mogelijk wordt door middel van het creëren van een atmosfeer.’’ Jaarlijks publiceert de organisatie een manifest dat duidelijk maakt dat je niet enkel naar Bollate komt om uit je psychedelische pan te gaan. Het hele weekend zijn er lezingen van musicologen en een professor die zich gespecialiseerd heeft in de neurobiologie van planten. ‘s Ochtends begin je de dag met hatha yoga en in de Terraforma-krant lees je uitgebreide interviews met o.a. Laurie Anderson of krijg je, compleet met plattegrond en bouwtekeningen, een idee achter de Kiosque À Musique, een door zonne-energie aangedreven echokamer die de geluiden van de natuur versterken.  

Als op zaterdagavond het festival vanwege onweer kort wordt onderbroken, lopen we een van de podiumbouwers tegen het lijf. Matteo Petrucci legt uit dat Terraforma wordt georganiseerd door een club vrienden, met artistiek directeur Ruggero Pietromarchi als ‘‘mastermind.’’ Zes weken van tevoren komen ze naar het festivalterrein om het om te toveren tot de wondere wereld die Terraforma is. Ze huren geen podia of ander materiaal. In plaats daarvan werken ze samen met het Instituut voor Design en Architectuur. Studenten leveren ideeën aan en voeren ze uit: podia die in de omgeving van Villa Arconati passen en het hele jaar blijven staan.

Nog even over dat manifest. Zo’n beginselverklaring leest als een handleiding voor het festival en maakt je bewust van het feit dat je op een unieke plek bent waar we met zijn allen voor moeten zorgen. Het wakkert het gemeenschapsgevoel aan. In de weken voorafgaand aan het festival krijg je via social media alles van die missie mee, en ook bij aankomst kan je er niet omheen. Los van die zeep en deoroller, wordt overal op het terrein de ecologische missie onderstreept. Naast elke vuilnisbak hangt een bordje met uitleg, de campingdouches zijn enkel op bepaalde uren open om water te besparen, alle verlichting op de camping werkt op zonne-energie, er wordt tot op de komma nauwkeurig bijgehouden hoeveel afval wordt geproduceerd en hoeveel daarvan gerecycled, bij de bar krijg je bij je bier een biologisch afbreekbare beker die je met een touwtje om je nek hangt, zodat iedereen zijn of haar eigen glas een heel weekend lang bij zich houdt. 

Maar hoe zit het dan in godsnaam met de muziek?! Daar gaan we toch voor naar een festival, niet voor de biologisch afbreekbare bierbekers?! Ja, eens, en de muziek op Terraforma is allesbehalve secundair sterker nog, ook die is perfect in balans. Maar ik had je hier uitvoerig kunnen vertellen over het politiek beladen maar briljante optreden van STILL (een act op PAN Records, check dat!), of hoe feilloos dj-druïden als Vladimir Ivkovic en Donato Dozzy de statisch geladen sfeer aanvoelen. Hoe als gegoten de reggaeton ambient van Kelman Duran een festival als Terraforma past, of hoe Izabel op zaterdagochtend om 10.00 uur op magistrale wijze de dag inluidt. Hoe de spoken word van Laurie Anderson bij iedereen die bij dat concert aanwezig is nog dagenlang zal nagalmen, en hoe prettig het is om tussen alle elektronische muziek de akoestische gitaar van Sir Richard Bishop te horen. Maar de kracht van Terraforma zit ‘m in veel meer dan een ijzersterk gecureerde line-up alleen, en het is mijn hoop dat juist dat uit dit verslagje resoneert. 

Een ecologisch stuk zeep, een biologisch afbreekbare bierbeker: kleine maar veelzeggende gebaren die bevestigen dat Terraforma tweerichtingsverkeer tussen organisatie en bezoeker is. Als Terraforma iets laat zien is dat het loont om je uit te spreken, je hard te maken voor idealen waar de wereld een betere plek van wordt. Muziek is soms ‘slechts’ een middel om iets in beweging te zetten en wanneer je als organisatie je best doet om het vliegwiel in gang te trekken, krijg je dat oprechte engagement vanzelf terug van je bezoekers, zonder dat daar de afdeling marketing voor nodig is. 

De sfeer op Terraforma is er een van respect. Voor elkaar, voor de natuur, voor de bewoners van Bollate die met hun kinderwagens nieuwsgierig komen kijken naar jeugd die het zich kan veroorloven om drie dagen en nachten door te halen. Wellicht leest dit verslag als een opsomming van superlatieven, of vind je dat ik een politiek correcte linkse lul ben. Mag. Maar dit is het gevoel dat ik aan Terraforma overhoud. Een muziekfestival kan weldegelijk katalysator voor grootse ideeën zijn. Ik hoop oprecht dat je naar Bollate gaat, want wat je daar meemaakt zal je kijk op muziekfestivals voorgoed veranderen. Terraforma is een festival met een grenzeloos optimistische ondertoon én een ecologische boodschap die aanstekelijk werkt.

Soms is een muziekfestival de perfecte plek voor grote vragen.