Beats: rake film over ravecultuur

Na Eden, Feiern en Berlin Calling kan je binnenkort opnieuw naar een film die clubcultuur serieus neemt. In Beats zien we de begindagen van de ravecultuur in het Schotse Glasgow, gefilmd in grimmig zwart-wit. Dat Optimo de soundtrack verzorgt, geldt als een kwaliteitsgarantie. De film is vanaf deze week te zien op het Rotterdamse filmfestival.

"Krankzinnig!" Terwijl hij al met één been in het vliegtuig naar Japan staat en op de dag dat het Britse parlement kiest voor deal or no deal in het Brexit-dossier, vindt JD Twitch van Optimo nog net een uurtje de tijd voor een interview. Met een krachtterm vat hij zijn mening over de Brexit-perikelen in het Britse parlement bondig samen. “Man, ik ben er zo kwaad over. Engeland sleurt Schotland nu mee de problemen in. Ik zou er uren over kunnen razen. Maar laten we het maar over de film hebben.”

Die film heet Beats en Twitch leverde er de soundtrack voor. Komende donderdag is de wereldpremière, tijdens het prestigieuze Internationale Filmfestival van Rotterdam. In de sfeervolle en rauwe zwartwitfilm zien we twee knulletjes op weg naar volwassenheid. Hun eerste pil en hun eerste illegale feest tijdens de dan net ontluikende rave-scene in Schotland. De film is even innemend als authentiek, niet in de laatste plaats vanwege een verbluffend echt ogende openluchtparty compleet met politie-inval, waarover straks meer.

Dat Brian Welsh, de regisseur van Beats, zelf een Schot is en de film zich grotendeels in Glasgow afspeelt verklaart de keuze voor Twitch. Als helft van dj-duo Optimo stond Twitch (echte naam Keith McIvor) zo’n beetje aan de wieg van de rave-scene in Schotland, met roemruchte clubnachten als UFO, Pure en Optimo Espacio. Hij haalde destijds als eerste boeker Jeff Mills naar Schotland, runt een aantal labels en speelt nog altijd een grote rol in het internationale nachtleven.

“Brian kwam een paar jaar terug langs toen we een optreden in Londen hadden. Aanvankelijk vroeg hij ons beiden voor de soundtrack maar omdat Jonny (Wilkes, de andere helft van Optimo, rp) minder flexibel is vanwege familieverplichtingen, besloten we uiteindelijk dat ik die klus op me zou nemen.”

Twitch maakte eerst een aantal mixtapes om de sfeer van de film te proeven en stuurde uiteindelijk meer dan 1000 tracks naar regisseur Welsh. Muziek selecteren voor een film is iets totaal anders dan platen klaarzetten voor een feest, realiseert Optimo zich al snel. “Brian en ik zijn nog steeds vrienden, maar we hebben felle discussies gehad over bepaalde muzikale keuzes. Dat ging altijd met goede argumenten, maar soms waren we het hartgrondig met elkaar oneens.” Zo wilde Welsh graag een ‘dreadlock’-element in de muziek hebben, omdat veel raves uit de begintijd werden gedraaid op gehuurde sound systems van reggae-crews. Dat verklaart bijvoorbeeld waarom Lee Scratch Perry’s Bucky Skank in de film zit. Ook de Britse raveklapper Total Confusion van A Homeboy, A Hippie and A Funky Dredd haalde Beats. “Die plaat heb ik jarenlang gedraaid en was een grote hit in Glasgow ”, lacht Twitch door de telefoon.

Naast danceklassiekers van The Prodigy, LFO en Orbital zit er ook een sterk Detroit-techno-element in de film, met materiaal van Juan Atkins, Joey Beltram en Carl Craig. “Techno sloeg erg aan in Schotland”, herinnert Twitch zich. Het had iets te doen met de emotionele lading die veel Amerikaanse techno heeft. Die melancholie vond je destijds minder in Europese producties. We wilden dat emotionele component graag overbrengen in de film. Bovendien is veel techno uit Detroit tijdloos. Neem nou Desire van Carl Craig. Dat nummer heeft van zichzelf al een soort filmische kwaliteit.”

De integratie tussen muziek en film gaat ver in Beats. Tijdens de sleutelscène van de film, als de illegale rave in volle gang is, de politie binnenvalt en de eerste gummiknuppels neerdalen op de uiteenstuivende bezoekers, klinkt Human Resource’s agressieve klassieker (I’m the one and only) Dominator

Waar scenes van dansende mensen in nachtclubs in films vaak geforceerd en nep overkomen, voelt het grote feest in Beats verbluffend authentiek. “Dat komt omdat het ook een echt feest was”, lacht Twitch. “We wilden die rauwe sfeer van destijds recreëren en dat kon het beste als we een complete party optuigden, met deejays en publiek en alles.”

De filmcrew wist zo’n duizend man uit Glasgow op te trommelen en had iedereen uitgedost in kleding van de jaren negentig. Terwijl een acteur op het podium voor dj speelde, draaide Optimo achter hem de daadwerkelijke set. Volgens Twitch vergaten veel bezoekers al snel dat er camera’s draaiden. “Het voelde alsof ik in een tijdmachine stapte die me terugschoot naar 1992. Naar een tijd dat mensen nog geen mobiele telefoons hadden. Het was onwerkelijk.” Om de verwarring compleet te maken, duikt de echte politie ook nog op. De buurt had geklaagd over geluidsoverlast.

In werkelijkheid viel het aantal politie-invallen op party’s in Schotland destijds wel mee. Dat speelde meer in Engeland, herinnert Twitch zich. “In Blackburn (net boven Manchester, rp) was destijds een grote rave die uitmondde in een veldslag met de politie. Maar in Schotland heb je meer ruimte, waardoor de autoriteiten vaak geen lucht kregen van feesten. Ik herinner me maar twee of drie illegale party’s waar ik draaide die door de politie zijn stilgelegd. Maar dat gebeurde zonder geweld.”

''Het was natuurlijk absurd dat er een wet kwam tegen mensen die gewoon een goede tijd wilden hebben''

Wat de eerste housefeesten in Schotland vooral voor elkaar kregen, was sociale verbroedering. “Voorheen gingen mensen uit Glasgow nooit naar feesten in Edinburg en andersom. Daar heerste dezelfde rivaliteit als bij jullie tussen Amsterdammers en Rotterdammers”, weet de Schot. “Toen house opkwam, veranderde dat. Voor het eerst reisden partygangers massaal door heel Schotland, op zoek naar goede feesten. Mensen van de westkust kwamen in aanraking met Schotten uit het zuiden. Voor mij was dat destijds een revelatie, dat al die verschillende culturen bij elkaar kwamen op grote feesten.”

In de film speelt een piratenradiostation een grote rol bij het verbinden en informeren van feestgangers. Maar daar wordt de werkelijkheid toch enig geweld aangedaan, vindt Twitch. “Je had wel wat piratenstations in Schotland, maar die hadden lang niet zo’n bereik als de Londense zenders. Je leerde in Schotland voornamelijk over feesten via flyers in platenwinkels en kledingboetieks. Dat was de belangrijkste bron van informatie. Je moet niet vergeten dat internet destijds nog in de kinderschoenen stond.”

Nog een belangrijk verschil met nu: dansmuziek was in die begintijd veel rebelser. Nu is dance onderdeel van het establishment en overheerst het hedonisme. Maar in die opwindende beginjaren was dance behalve escapisme ook een grote tegencultuur die zich verzette tegen de regels van de gevestigde orde. 

Dat contrast tussen vrijheid en autoriteit is het eigenlijke hart van de film. De kids die zich afzetten tegen regels tegenover een overheid die eigenlijk geen idee heeft waar de jeugd mee bezig is. Twitch: “Het land werd destijds bestuurd door een uiterst rechtse regering. Margaret Thatcher was nog premier. Die had in de jaren daarvoor veel maatregelen genomen die desastreus uitpakten voor de Schotten. Massale werkloosheid; restrictieve wetten tegen homoseksualiteit. Ik denk niet dat de rave movement zo groot was geworden als er niet zoveel ontevredenheid onder de jongeren was geweest.”

Anders dan in Nederland, waar de politie zich vooral concentreerde op geluidsoverlast en drugsgebruik, probeerden de Britse autoriteiten ook met specifieke wetgeving de dancecultuur de kop in te drukken. De regering kwam in ’94 zelfs met een wet tegen housefeesten, waarin werd vastgelegd dat de politie mocht optreden tegen feesten waar ‘repetitieve muziek’ werd gedraaid. “Veel jongeren werden daardoor voor het eerst van hun leven op een politieke manier actief”, herinnert Twitch zich. “Er waren massale demonstraties. Het was natuurlijk ook absurd dat er een wet kwam tegen mensen die gewoon een goede tijd wilden hebben.”

Het Britse elektronica-duo Autechre bracht dat jaar als protest een single met enkel niet-repetitieve beats uit. Twitch had hem graag in dehttps://www.djbroadcast.net/article/142378/beats-krachtige-en-geloofwaardige-film-over-ravecultuur film gehad, maar (saillant detail) het eigenzinnige producersduo gaf geen toestemming voor gebruik van die bewuste plaat.

Zelf schrikt Optimo er ook niet voor terug om hun muziek een sociale boodschap mee te geven. Zo verscheen er eind 2018 een anti-facisme EP en organiseerden ze een paar jaar terug een benefiet voor de plaatselijke voedselbank in Glasgow. “We willen als Optimo niet prekerig overkomen, maar de mensen wel aan het denken zetten. Natuurlijk is veel dansmuziek een vorm van escapisme. Maar de wortels van dance liggen bij een onderdrukte zwarte minderheid in de VS en zijn als zodanig wel politiek getint. Alleen al door dansmuziek leuk te vinden maak je een statement, vind ik.” 

Beatsvan Brian Welsh gaat op donderdag 24 januari in wereldpremière op het IFFR Rotterdam en zal later dit jaar in de reguliere bioscopen te zien zijn