Gilb’R,Versatile en het rijk van Rex Ilusivii

Niet alleen de muziek van Mitar Subotić alias Rex Ilusivii spreekt tot de verbeelding, ook zijn miserabele dood leest als een Griekse tragedie. De Servische componist en producer overleed eind ’99, toen hij zijn studio in vlammen op zag gaan en een poging om de honderden tapes die er lagen te redden hem fataal werd. Een muzikaal imperium was verwoest, een genie overleden. Maar dankzij labels als Offen Music en Versatile, wordt het rijk van Rex Ilusivii postuum gerestaureerd. Voor liefhebbers van sensationele elektronische muziek is het er prettig wonen.

‘‘Een absolute eer.’’ Gilbert Cohen wipt enthousiast op zijn bureaustoel. ‘‘Dat ik deze muziek op mijn label uit kan brengen, maakt me gelukkig.’’

Je kan als labeleigenaar en dj nog zo door de wol geverfd zijn, loop tegen een berg muziek aan waarvan je het bestaan niet vermoedde en je voelt je de koning te rijk. Zie Gilbert Cohen. Zijn Versatile is al jaren synoniem voor niet alleen kwaliteit, de in Amsterdam wonende Fransman heeft er een sport van gemaakt de naam van het label eer aan te doen. Tegenwoordig is het gemeengoed om zoveel mogelijke verschillende stijlen uit te brengen, Cohen heeft sinds medio jaren negentig niet anders gedaan. Maar van Rex Ilusivii, wiens alias in het Latijn ‘de koning van de illusie’ betekent, had ook hij tot voor kort nooit eerder gehoord.  

Want hoe diep je je neus ook in de platenbakken steekt, er zijn er altijd die net even verder graven, of simpelweg omwille van demografische voordelen toegang tot specifieke muziek hebben. Tenzij je onder een club- of festivalsteen lag, heb je de naam Vladimir Ivkovic het afgelopen jaar veelvuldig voorbij zien komen. Hij is, in de ogen van nogal wat mensen die meer dan serieus met elektronische muziek bezig zijn, een van de allerbeste dj’s van dit moment. De manier waarop Ivkovic platen aan elkaar rijgt, met gevoel voor timing, sfeer en artisticiteit, is van ongekend hoog niveau. Je kan obscure platen voor een paar heads draaien, Ivkovic draait muziek die vaak nooit voor een club is bedoeld, trekt het uit de originele context en boetseert er iets dansbaars van. Gilbert: ‘‘Maar pas op hè, voor velen lijkt zijn succes uit het niets te komen, maar hij is al jaren bezig. Dit is het resultaat van heel hard werken, lang schaven aan je sound als dj. Ik draaide twaalf jaar geleden voor het eerst met hem samen, sindsdien zijn we vrienden. Vladimir is een unieke artiest.’’ 

Ivkovic groeide net als Mitar Subotic op in Belgrado, destijds de hoofdstad van voormalig Joegoslavië, het kapotgeschoten land dat nu Servië heet. Onder een deken van een naar binnen gekeerde en grimmige geschiedenis, duurt het altijd langer voordat muziek een uitweg naar de buitenwereld vindt. Maar dankzij o.a. de bezieling van Ivkovic, wiens eerste (2015) én meest recente (2018) release op zijn label Offen Music een saluut aan zijn overleden landgenoot is, is het onderhand ook wereldwijd doorgedrongen dat er door de jaren heen fantastische elektronische muziek op de Balkan is gemaakt. Met Subotic als spin in het web.   

Subotic was in voormalig Joegoslavië een pionier op het gebied van elektronische muziek. Naast zijn eigen producties, die van experimentele elektronica tot folk gingen, was hij als geluidstechnicus verantwoordelijk voor een karrevracht aan Joegoslavische new wave bands. 

‘‘Ik kan me die avond nog goed herinneren’’, mijmert Gilbert, twinkeling in de ogen. ‘‘Vladimir had me voor een luistersessie bij hem thuis uitgenodigd, wilde per se de discografie van Rex Ilusivii laten horen. Vladimir heeft contact met de familie van Mitar gezocht en door de jaren heen een band opgebouwd. Daardoor heeft hij toegang tot het volledige archief, en dat is nogal groot kan ik je vertellen. Die man heeft enorm veel muziek nagelaten, dat is bijna niet te bevatten. Die bewuste nacht werd ik van mijn sokken geblazen, ik was er echt van in de war, zo goed was het. Alsof ik lsd had genomen, vacuüm werd gezogen in een onbekend universum. Ik had geen idee of het heel oud of heel nieuw was, zo autonoom is die muziek.’’

Misschien vind ik het mooiste aan dit verhaal nog wel de vrijgevigheid van Ivkovic. De re-issuecultuur binnen de elektronische muziek viert hoogtij en is het fantastisch dat zoveel vergeten en onbetaalbare muziek weer beschikbaar is, maar in sommige gevallen kan je er je vraagtekens bij zetten. Genoeg labels die een graantje mee willen pikken zonder de originele artiest of nabestaanden een gage of credits te geven. Wanneer je dan, zoals bijvoorbeeld Ivkovic, zoveel tijd en liefde besteed aan een oeuvre, zouden veel labels denken: dit is ons deel van de taart, wij brengen alles zelf uit. Maar Ivkovic zit zo niet in elkaar.

‘‘Dat is inderdaad bijzonder’’, beaamt Gilbert. ‘‘Ik heb het aan Vladimir gevraagd, vond dat deze muziek nog een release verdiende. Ik vroeg hem of ik het op Versatile uit mocht brengen. Hij vond het goed.’’

Het resultaat is Selected Works – Rex Illusivii, de verzamelaar die vanaf 28 mei in de winkel ligt. Niet alleen de muziek, ook de liner notes zijn meer dan de moeite. We lezen over Mitars vader, een reisjournalist en folk-muzikant, hoe die zijn zoon al vroeg kennis liet maken met de EMS Synthi 100, een inmiddels legendarische synthesizer met een uitgesproken geluid. Geen wonder dat je die enorme analoge bak regelmatig in het werk van Illusivii hoort. Selected Works toont, net als de eerdere compilaties van Ivkovic, slechts een glimp van de enorme veelzijdigheid van Subotic. We kennen allemaal het cliché van de muzikant die zijn of haar eigen muzikale universum schept, maar de wijlen Serviër mag zich die slogan met recht toe-eigenen. Alle muziek werd tussen 1983 en 1999 geproduceerd, maar klinkt alsof het gister is gemaakt. ‘‘Pfff, I know man’’, zucht Gilbert vol bewondering.

Van Pierre Bastien tot I:Cube
Ik ga er voor het gemak vanuit dat het succesverhaal van Gilb’R (artiestennaam) en Versatile in grote lijnen bekend is. Cohen, geboren aan de Cote d’Azur in Nice, later verkast naar Parijs waar hij voor Radio Nova werkte, lanceerde in 1996 zijn label. Het werd, mede dankzij een
remix van het toen onbekende Daft Punk en een kneiter van een hit van DJ Gregory een droomstart. 

Een dikke twintig jaar later is Cohen in het Amsterdamse Red Light Records-complex neergestreken. Recht boven de gelijknamige platenwinkel heeft hij zijn studio. Versatile is momenteel niet alleen uiterst productief, Cohen bezit het talent om uit verschillende muzikale hoeken de krenten uit de pap te vissen. Luister bijvoorbeeld naar Espaces Timbrés (maart 2018), een elektroakoestisch meesterwerk dat door musique concrète-sterJonathan Fitoussi en sound designer Clemens Hourriére op een klassieke Buchla synthesizer werd geproduceerd. Of check de Phantom Dance EP (augustus 2017) van instrumentbouwer Pierre Bastien als je wilt horen hoe een onderwatertrompet klinkt (met remixen Suzanne Kraft en Oceanic).

En dan is natuurlijk nog Nicolas Chaix alias I:Cube, die sinds de allereerste Versatile-release de rode draad door Cohens discografie vormt. I:Cube lijkt het prototype muzikant. Ietwat schuw, een haat-liefde verhouding met de bühne, maar zijn productiviteit en vakmanschap zijn onbetwist. Na een lange radiostilte komt er begin meieen dubbele 12”en een 7’’ inch van ‘The Cube’ uit, die laatste inclusief een remix van Abel Nagengast, een van de eigenaren van Red Light Records. Gilbert: ‘‘Vijf jaar geleden, na de release van I:Cube’s laatste album, besloot Nicolaste stoppen met optreden. Sindsdien maakt hij vrijwel dagelijks muziek in zijn studio in Parijs. Ik verkeer in de gelukkige positie waarin ik het vaak als eerste mag horen, maar ik schat dat hij me slechts tien procent van wat hij maakt stuurt. Hij is niet iemand die met zijn productiviteit te koop loopt. Op Nuit Sonores, een festival in Lyon, speelt hij begin mei voor het eerst sinds vijf jaar weer live.’’

Chateau Flight
Tot slot heeft Cohen nog nieuws voor de fans van Chateau Flight oftewel Gilb’r & I:Cube. In 2006 had het duo een hit op Innervisions, het label van Dixon & Âme. Cohen bekent: ‘‘Na die plaat raakte ik mijzelf als dj een beetje kwijt, speelde vooral in grote zalen. Mijn sound werd steeds bombastischer, functioneler, maar dat is helemaal niet mijn stijl. Amsterdam heeft dat veranderd, omdat het publiek in Nederland ervan houdt om alles door elkaar te horen. Techno, house, reggae: ik draai het in één set en krijg positieve reacties. Daarbij is de technische kant van het draaien voor mij altijd heel belangrijk geweest. Het gaat niet alleen om selectie, maar ook om hoe je een plaat brengt.’’ 

‘‘Nicolas was onlangs in Amsterdam. In vijf dagen hebben we vijf tracks opgenomen, aankomende zomer komt het uit op Versatile. Voor mij was het ook een verrassing om te zien dat Chateau Flight nog bestaat, maar blijkbaar is de muzikale klik er nog steeds. De nieuwe plaat is hier opgenomen, in mijn studio boven de winkel van Red Light Records. We waren op zoek naar samples en ik vroeg of we wat platen mochten lenen. Jullie gaan vannacht opnemen? Hier is de sleutel, help yourself. Naast het feit dat hier beneden een enorme berg inspiratie ligt opgeslagen, was dit voor ons fantastisch om mee te mogen maken. In Parijs zou zoiets nooit gebeuren, maar in Amsterdam is de mentaliteit duidelijk anders. Iedereen deelt alles met elkaar. Er is een constante uitwisseling van muziek. Ik vind dat fantastique.’’