Luister naar de brille (en de slavernijplaat) van Parrish Smith

‘‘Er wonen zoveel Surinamers in Nederland, dan kan je die geschiedenis toch niet negeren?’’ Een interview met Stefan Chin-Kon-Sung alias Parrish Smith (26) gaat nooit alleen over muziek. ‘‘Wie muziek maakt, toont zijn of haar persoonlijkheid. Wat je hoort, is wat er bij mij vanbinnen zit.’’

Stefan Chin-Kon-Sung is een van de meest getalenteerde en eigenzinnige producers van Nederland. Hij mag Nina Kraviz en Traxx tot zijn fans rekenen: beide brachten muziek van de in Utrecht woonachtige producer uit. Persoonlijk ben ik het meest onder de indruk van zijn tweemansband. Als Volition Immanent maakt hij, samen met Knekelhuis-labeleigenaar Mark van de Maat, ziedende elektronische punk. Al plakt hij er zelf, getuige zijn bio, liever geen labels op. ‘‘No elitism, no prejudices, no 4/4, no genre.’’ 

‘‘Slavernij is niet geboren uit racisme, racisme is geboren uit slavernij''

Daags voor ons interview zie ik het duo live in de intieme setting van Garage Noord, een nieuwe locatie op het Amsterdamse Gedempte Hamerkanaal. In een decor van rook en gedempt licht, ontploft Volition Immanent op het podium. De overgave van Mark als frontman en chaosstichter, de bikkelharde kicks van Stefan: het is een combinatie die overrompelt. Mark duikt, springt en kotst bier het publiek in, Stefan blijft de rust zelve achter zijn instrumenten. Attitude van twee totaal verschillende persoonlijkheden.   

 
Van de Maat brengt op Knekelhuis het solowerk van Stefan uit. Hij maakte zich sterk voor een van de opvallendste en dapperste releases van afgelopen jaar. Op Black Genesis hekelt Parrish Smith het Nederlandse slavernijverleden. Aan de hand van een geluidsarchief beheerd door het Tropenmuseum en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, smolt Parrish Smith samples van Caribische muziek en creoolse percussie tot een beklemmend geheel. Op Black Genesis geen snoeiharde kicks of vocalen die de Apocalyps verwelkomen, maar ingetogen, maatschappijkritische songs.

De muziek op Black Genesis is niet mooi, want, zegt Stefan, de Surinaamse geschiedenis is dat evenmin. Rauw, extreem, vies. Gitzwarte ambient als een soundtrack bij een trans-Atlantische slavendeal. Als een spoken-word-artiest prevelt Stefan, soms opzettelijk onverstaanbaar, de vocalen over de arrangementen. Ook de teksten zijn vrij van opsmuk en romantiek. ‘‘Slavernij is niet geboren uit racisme, racisme is geboren uit slavernij,’’ klinkt het op ‘Divide and Rule’.  

Wat je met zo’n plaat moet? In gelijke delen luisteren en ondergaan. De muziek zit vol historische en literaire verwijzingen. Maar waar referenties vaak gebruikt worden als versiering of decodeersleutel, zijn die functies bij Black Genesis totaal afwezig. En juist dat maakt het zo onontkoombaar.  

‘‘Als dj’s mijn platen draaien, is de mix vaak schots-en-scheef,’’ lacht Stefan. Ik tref hem vanmiddag op een steenworp afstand van het Tropenmuseum in de Amsterdamse Javastraat. ‘‘Die experimentele kant heeft altijd in mij gezeten. Ik maak geen platen met de club in mijn achterhoofd. Een vierkwartsmaat vind ik niet interessant. Want of je nou noise of ambient maakt, alle genres kunnen dansbaar zijn.’’

Het is niet de eerste keer dat Parrish Smith zich met zijn werk engageert. Op verzoek van fotografiemuseum Foam maakte hij een geluidscollage bij #SafePassage, een tentoonstelling van de Chinese kunstenaar Aiweiwei over het lot van het individu versus het maatschappelijke systeem. ‘‘Ik zie mezelf na mijn veertigste geen clubshows meer doen. Filmmuziek, dat is het ultieme doel. Maar ik zou ook graag vaker met musea samen willen werken. In dit soort projecten kan ik mijn experimenteerdrift kwijt.’’

Die experimenteerdrift koppelt hij aan een sociaal discours. De onderwerpen die hij kiest liggen dicht bij hemzelf. Op kalme, bijna ijzige toon verklaart hij zijn band met Aiweiwei, die door het communistische China als dissident wordt beschouwd. ‘‘Aiweiwei werd 24 uur per dag, zeven dagen per week door de Chinese staat gemonitord. Zijn paspoort werd afgenomen. Toen heeft hij de rollen omgedraaid, is het regime gaan monitoren. Aiweiwei voelde zich opgesloten in zijn eigen land. Dat herken ik. Ik ben een introvert iemand. Vaak heb ik het gevoel dat ik hier niet op mijn plek ben. Maar zodra je de rollen probeert om te draaien, wordt het interessant. De Chinese regering vindt Aiweiwei een zonderlinge lastpak, maar dat zegt natuurlijk minstens net zoveel over diezelfde regering.’’

‘‘Parrish Smith understands why the individual sometimes wants or needs to rebel against the system,’’ noteert het Foam in haar introductie. Een verlegen antwoord. ‘‘Ik zie mezelf niet als anarchist. Ik maak geen muziek om tegen dingen aan te trappen. Mijn muziek heeft geen politieke betekenis, enkel persoonlijke. Natuurlijk heeft Black Genesis een politieke lading, maar het is vooral mijn individuele aanklacht tegen een maatschappij waarin ik mij niet altijd op mijn gemak voel. In die zin schop ik eerder tegen de samenleving, dan tegen autoriteiten. Al zijn die twee natuurlijk onlosmakelijk met elkaar verbonden.’’

‘‘Ik geloof dat muziek voornamelijk vanuit je eigen gevoel ontstaat. Nogmaals, ik ga niet zitten met de gedachte: nu maak ik een politieke plaat. Het zijn emoties die ik heb en die moeten eruit. Bovendien kan ik intens genieten van het luisteren naar muziek. De dansvloer is niet waar ik het voor doe.’’ 

Wie met Smith praat, kan niet anders dan een zwak voor hem krijgen. Zo in-your-face en agressief als zijn platen op labels als Nation, Trip en L.I.E.S. zijn, zo bedachtzaam kiest hij zijn woorden. Ietwat bedeesd zit hij tegenover me aan de interviewtafel. Een intelligente kunstenaar die weet wat hij wil en doet, maar niet bang is om over zijn eigen emoties te praten. Die persoonlijkheid hoor je in zijn muziek. Die persoonlijkheid maakt het uniek.

‘‘Dat is heel intieme vraag,’’ pareert hij wanneer ik informeer naar de bron van zijn maatschappelijke onaangepastheid. Hakkelend maar met een glimlach volgt een uitleg. ‘‘Het heeft te maken met het leren kennen en vormen van mijn identiteit. Dat introverte heeft me altijd in de weg gezeten. Ik had veel problemen op school, maar ook met mensen uit mijn omgeving. Dan helpt het niet wanneer je altijd je kaken op elkaar houdt. Als je zwijgt, kunnen mensen je niet peilen, hebben ze geen controle over je. Problemen veroorzaken was voor mij een manier om controle te houden. Dan kom je vanzelf in aanraking met autoriteiten.’’

‘‘Het is de reden waarom ik muziek ben gaan maken, ik kan mijn emoties er in kwijt. Dat is een cliché, maar ook de waarheid. Door muziek te maken ontwikkel je ook je persoonlijkheid, je leert jezelf beter kennen. Als je me vier jaar geleden die vraag had gesteld zou ik dichtslaan.’’

En kijk hem nu eens. Met net zoveel zelfkennis als bravoure presenteerde hij afgelopen jaar een project waar je wel ballen voor moét hebben. Het onderwerp van Genesis Black gaat hem aan het hart. Het idee werd geopperd door Re:vive, een initiatief van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid dat een schat aan archiefmateriaal bij een nieuw publiek onder de aandacht wil brengen.

Als kind van Surinaamse ouders werd Stefan al vroeg op de donkere geschiedenis van Nederland geattendeerd. Zijn vader gaf hem een boek van Anton de Kom, een schrijver, vrijheidsstrijder en verzetsheld die 1945 in concentratiekamp Neuengamme stierf. Zijn nalatenschap bestaat o.a. uit het boek Wij Slaven van Suriname (Contact, 1975). Het boek, een aanklacht tegen de Nederlandse koloniale machthebber en een pleidooi voor vrijheid en recht op een menswaardig bestaan voor alle Surinamers, maakte indruk op Stefan. ‘‘Je moet je geschiedenis kennen, zei mijn vader, weten waar je vandaan komt. Ik denk dat hij gelijk heeft. Mijn Surinaamse wortels vormen een belangrijk deel van wie ik ben. Nadat ik het las, wilde ik dit verhaal op mijn manier aan anderen vertellen.’’

Wij Slaven van Suriname toont de diepe wonden die de Nederlandse kolonisator heeft geslagen. Vanuit het oogpunt van de tot slaaf gemaakten vertelt de Kom hun schrijnende verhalen. ‘‘Er zijn natuurlijk meerdere boeken over het Nederlandse slavernijverleden geschreven, maar allemaal door witte schrijvers. De Kom beschrijft de situatie van binnenuit, vertelt het leed van de mensen die slachtoffer waren, zonder enige opsmuk. Het gaat niet over handel of economie, maar over het verdriet, de martelingen en de hongersnoden die ze moesten doorstaan, de uitbuitingen en verkrachtingen door de Spanjaarden, Fransen, Engelsen en Nederlanders. Nederland was als laatste land actief in de slavenhandel van Suriname. De inheemse bewoners werden door de Nederlanders uitgemoord, slaven vanuit verschillende Nederlandse kolonies geïmporteerd.’’   

‘‘Waar ik me vooral over verbaas is dat er in de huidige tijd nauwelijks aandacht voor het Nederlandse slavernijverleden is. Op school wordt er amper les over gegeven. Ook de Surinaamse samenleving is op dit gebied veelal ongeschoold. Ik kan mij nog herinneren dat wij op school les over Suriname kregen. Ons werd verteld dat het een Nederlandse kolonie was, en dat was het dan. Niks over hoe dat tot stand is gekomen, wat voor gevolgen het heeft gehad voor het land of haar inwoners. De zwarten bladzijden werden, zelfs op school, in de doofpot gestopt.’’

''Als je house, techno of industrial draait, zorg dan dat je weet waar het vandaan komt''

Met Genesis Black geeft Parrish Smith zijn persoonlijke interpretatie van de geschiedenis. Hij hoopt dat de plaat, die tot nu toe onder de radar bleef, meer mensen zal bereiken. ‘‘Ik snap dat dit moeilijke muziek is. Maar het zou mooi zijn als ik een liveshow kan doen waarbij dit concept centraal staat. Ik ben blij dat het debat nu eindelijk op gang komt. Wie wil snappen waar culturele verschillen in een samenleving vandaan komen, moet elkaars geschiedenis proberen te begrijpen. Dat geldt ook voor muziek. Als je house, techno of industrial draait, zorg dan dat je weet waar het vandaan komt. Het is best simpel. Je hoeft je maar tien minuten in te lezen, en je krijgt al een idee. Zo ontstaat respect voor anderen.’’