Anderson .Paak: gruisdealer wordt hip hop legende

Begin juli staat Anderson .Paak op PITCH. Het wordt ongetwijfeld een van de laatste keren dat hij op een, toch wel bescheiden, Nederlands festival staat. Dat voel je aan alles. De Volkskrant noemt hem de nieuwe hip hop legende, Rolling Stone Magazine ‘man van het moment’. Hij deelt de studio met Kendrick Lamar en is onbereikbaar voor een interview met een eenvoudig muziekplatform als DJBroadcast.

Maar PITCH is dus een uitgelezen kans om hem nog in actie te kunnen zien.

En wanneer je hem dan op dat podium ziet, dansend van drums naar microfoon; als hij begint te zingen nadat zijn band inzet, bedenk dan dat alles wat Anderson. Paak doet een oorzaak heeft.

Die hese, rasperige stem, draagt een lange geschiedenis met zich mee. En die drumrifs werden ver weg van een drumcomputer geslepen. En als je goed naar zijn teksten luistert, besef dan dat hij die woorden niet koos omdat ze zo mooi rijmen.

Deze taart heeft meer lagen, sommige mierzoet, andere bitter of ronduit wrang, en je moet ‘m wel aansnijden om hem echt te kunnen proeven.

''Anderson .Paak heeft de soul van het blaxploitation-tijdperk geërfd en de house uit New York geadopteerd''

Zijn geluid is een warme, mistige potpourri van stijlen. Hij wordt gerekend tot de jazz-funk revival van de Amerikaanse westkust, in het kielzog van artiesten als Thundercat, Schoolboy Q en Flying Lotus. Een andere Westcoast referentie is Kendrick Lamar, aan wie zijn nasale stem doet denken. Anderson .Paak heeft de soul van het blaxploitation-tijdperk geërfd en de house uit New York geadopteerd.

Zijn narratieve rhymes herinneren aan die van Frank Ocean en worden overgoten met blues- en psych-rockritmes. Hij rijmt, drumt en zingt en bezit een unieke stem die even zoet als rauw is. Andere artiesten met wie hij vergeleken wordt zijn ook niet de minsten: Andre 3000, Stevie Wonder en D’Angelo.

Om te begrijpen hoe Paaks brede muzikale spectrum is gevormd, doken we in talloze audio-interviews die voor en na zijn doorbraak zijn opgenomen. Met zijn jeugdheld Snoop Dogg, vriend en collega-drummer en andere voor hem vertrouwde gesprekspartners praat hij urenlang over vroeger, nu en de toekomst. Zijn verhaal begint, zoals elk verhaal van een getergde ziel, bij zijn vroege jeugd.

Punt Paak
Wanneer je de Highway 1 vanuit L.A. neemt kom je eerst langs stinkende uienvelden, maar na een tijdje zie je de aardbeienboerderijen van Oxnard in Californië. Daar is Anderson Paak geboren. Dat is trouwens zijn echte naam, alleen schrijft hij zijn artiestennaam met een punt voor .Paak.

Mama was a farmer, papa was a goner – (The Bird)

Paaks vader was een Afro-Amerikaan en werkt voor de luchtmacht. Hij is veel van huis, heeft een gezonde obsessie voor vliegtuigmechanica. Wanneer hij eervol ontslagen wordt, raakt hij in een neerwaartse spiraal. Hij begint te snuiven, drinkt de lever uit zijn lijf.

Before Vietnam, when boards were long and hair were short, the center of the surfing world was a place called Malibu – (Come Down)

Zijn moeder is half Koreaans en half Afrikaans. In de Vietnamoorlog vindt een Amerikaanse soldaat haar en haar broertje naast een vuilnisbak. De man brengt ze naar een weeshuis, waar Paaks oma – een hoge Afro-Amerikaanse luitenant gestationeerd in Vietnam – de twee gedumpte kinderen besluit te adopteren.

De drugs veranderen Paaks vader. Hij begint zijn vrouw te slaan, iets wat haar bijna haar leven kost. De kleine Paak is zeven wanneer hij zijn ouders op straat in een bloedbad aantreft. Hij belt de politie en zijn vader verdwijnt veertien jaar achter slot en grendel.

If I didn't love you then I damn sure love you now
Fruit of your labor – (The Season / Carry me)

Zijn moeder is opgegroeid in de buitenwijken van Compton, maar ze blijft na de arrestatie van haar man in Oxnard tussen de Mexicaanse arbeidersklasse en agrarische productie. Ze had altijd al een sterke ondernemersdrift, en wanneer ze de kans krijgt om een aardbeienstand over te nemen, grijpt ze die met beide handen aan.

Al gauw is ze een van de grootste fruittelers in de regio, verwent haar kinderen alsof het elke dag kerstmis is. Paak loopt al op Nike Air Jordans als hij zes is. Zo stoer is zijn moeder, ze kleedt haar kinderen in Jordans en rolt wiet met haar linkerhand. Nooit praat ze slecht over anderen, ook niet over Paaks vader.

In zijn eerste muzikale herinneringen laat zijn moeder hem naar soul en funk luisteren. Tijdens lange autoritten naar klanten luisteren ze naar Frankie Beverly & the Butlers of Freddie Jackson. Paak herinnert zich dat ze hem Superfly laat zien als hij negen jaar oud is, een blaxploitation-film uit de jaren zeventig.

Deze films werden gemaakt voor Afro-Amerikanen en hadden altijd een belerende centrale boodschap. Vaak ging het over drugs, seks of geweld. Een soort SIRE-reclame, maar dan overgoten met funk en soul. De soundtrack van Curtis Mayfield galmt nog lang in zijn hoofd na.

Maar het zijn films die in zijn kinderjaren op VHS of Laserdisk uitkomen die zijn droom om artiest te worden naar boven brengen: Juice, Poetic Justice en Above the Rim. De draaitafels, de vriendschappen, alles brengt hem in hypnose.

Wanneer de kleine hiphop-fan elf jaar is wordt muziek nog bepalender voor hoe hij zich ontwikkelt. De kerk in Oxnard is de belangrijkste plek voor de zwarte gemeenschap. Hij leert er al vroeg drummen van oudere muzikanten die iets in hem zien. Kerkmuzikanten lezen geen noten, ze laten zich leiden door de onzichtbare kracht, de heilige geest. Wie het geleerd heeft van bladmuziek, zou jaloers kunnen zijn op zijn rauwe, vrije stijl.

Yes Lord, Yes Lord! – (Suede)

Paak heeft drie zussen, twee oudere en een jongere. De familie verhuist van een eenkamerappartement in Oxnard naar een huis met vijf kamers in het buurtstadje Ventura. Hij blijft heen en weer pendelen voor de drumsessies en de spirituele troost in de kerk.

Zijn nieuwe woonplaats is anders dan de plek waar hij geboren is. In Oxnard had je zwarte kerken, latino’s en low riders. Het is de plek waar legendes als Madlib hun wieg hebben staan. Ventura is het domein van punkers en skinheads. Op zijn middelbare school is iedereen blank. Ook deze invloeden neemt hij helemaal op. Op school excelleert hij en hij valt in de smaak. Hij is op een gegeven moment zelfs Prom King.

Paaks moeder hertrouwt. Zijn stiefvader is jonger dan zijzelf, maar gaat makkelijk in zijn vaderrol op. Geregeld pikt hij Paak op school op, en blaast hij trots de nieuwe Snoop Dogg en Dre. Ze kunnen goed met elkaar overweg, als vrienden bijna. De kleine prins van het schoolgala krijgt zelfs een drumstel cadeau. Op een gegeven moment heeft hij een complete muziekstudio, met draaitafels, een keyboard en dat drumstel. Als DJ Breezy draait hij dansvloeren op schoolfeesten en garages in de buurt vol.

Alles verandert op een zonovergoten dag in het laatste schooljaar.

In Californië, de staat van de droogte, verwoesten ironisch genoeg cyclonen de aardbeienoogst. Na twee verloren seizoenen geeft Paaks moeder haar bedrijf op als failliet, maar geeft haar inkomsten niet op.

Ze gokt namelijk regelmatig, en van het gewonnen geld betaalt ze de schuld bij haar investeerders een voor een af. Nog voor ze bij iedereen uit het krijt is wordt ze verlinkt, ze had die gokinkomsten immers moeten aangeven. De rechter heeft weinig sympathie voor haar en haar man.

Ze krijgen veertien jaar celstraf.

A few more rounds before the feds come and get you
Is you gonna smile when your date gets issued? (The Season / Carry me)

De dominosteentjes beginnen langzaam te vallen, het kroost staat er nu alleen voor, maar positiviteit houdt Paak overeind. Zijn moeder sprak nooit een slecht woord over niemand, met die houding navigeert hij ook door het leven.

Hij begraaft zijn tranen onder beats. De producer wordt al opgemerkt door legendes als Just Blaze, maar het is nog niet zijn tijd. ‘‘Kun je iets maken zoals die en die producer’’, hoort hij te vaak. Hij raakt gefrustreerd en verkoopt de hele mikmak, zijn dure draaitafels en alles wat daarbij hoort. Het is einde verhaal voor DJ Breezy, en Paak gaat in een bejaardentehuis werken, waar hij stoma’s en luiers verschoont.

Who didn't to change his laundry over
Who needs to buy toilet paper (Worlds To Run)

De enige muzikale uitlaatklep die hij nog heeft is drummen, nog steeds in de kerk in Oxnard. Maar langzamerhand realiseert hij zich dat muziek maken groter is dan hij zelf, de drang blijft als een reddingsboei bovendrijven.

In de kerk wordt hij verliefd op een zangeres. Hij denkt dat een huwelijk met haar hem de stabiliteit gaat geven die hij nodig heeft. Ook voelt hij zich schuldig tegenover de kerk dat hij seks heeft, en na een maand gaan ze uit elkaar. Het was geen huwelijk te noemen, zijn moeder is niet op de hoogte en hun appartement blijft onbewoond, maar de zangeres maakt wel een nieuwe kant in hem los: een zanger. Op school zong al, maar op dat moment heeft hij al jaren lang niet naar zijn eigen stem meer geluisterd.

Paak verkoopt zin verlovingsring en gaat samenwonen met een vriend. Die huisgenoot zit dan in een heftige punk en rock ’n roll fase, en neemt hem op sleeptouw. De concerten waar ze heen gaan raken hem diep, en hij wil alleen nog maar naar dit soort muziek luisteren.

De drummer verruilt zijn Fubu-broek voor leren hesjes met patches van bandnamen en een septumpiercing. Zijn vader heeft er dan veertien jaar opzitten, maar hij sterft snel daarna, en Paak ziet hem pas weer als hij al in een doodskist ligt.

De melancholische beats onder Paaks levenslied worden langzaam overstemd door onderwerpen waar iedere L.A.-er zich druk over maakt. Seks, drugs en suède autostoelen- wanneer hij een drumopleiding gaat volgen.

Remember you was couch surfin', you ain't have a casa– (Without You)

Zijn moeder komt na zeven en een half jaar vrij, hij produceert weer, als Breezy LoveJoy inmiddels, en hij heeft een baantje, wietknippen in Santa Barbera. Een laatste kleine tegenslag is zijn ontslag. Zijn vrouw, een Koreaanse zangeres die hij op de muziekacademie ontmoette, en zijn zoontje Soul slapen op de bank bij vrienden en hij verkoopt gruis, het afvalproduct van wiet.

Vol. 1 was too hippie for ya, so I got lean like codeine and pills – (The Waters)

Maar wanneer Paak zijn echte naam omarmt als zijn artiestennaam breekt dan echt een nieuw hoofdstuk aan. Hij voelt zich vrij, schudt de misvatting van managers die hem wijsmaken dat hij een stijl moet kiezen van zich af. Hij moet juist elke contradictie in zichzelf volledig omarmen, dat realiseert hij zich nu.

Smoother than a motherfucker
Suede on the inside
Candy paint, candy paint (Suede)

Als Dr.Dre in 2015 het nummer van Paaks bandje NxWorries over zachte autostoelen hoort, is hij meteen verkocht en samen nemen ze zes nummers op voor Dre’s comebackalbum Compton. Het is de stem van de drummer die hem zo raakt, hij hoort de pijn zonder dat de zanger er een woord aan vuil maakt.

Iedereen die hem ontmoet beschrijft Paak als iemand met een pertinent brede lach. Maar het licht bestaat niet zonder het donker en na Venice, een hedonistisch debuutalbum waar hij hint naar zijn verleden, laat hij begin dit jaar op Malibu zijn donkere kant zien. The Game, Schoolboy Q, Talib Kweli, Earl Sweatshirt en Rapsody: allemaal helpen ze mee aan zijn meesterwerk. Een zonovergoten psychedelische strandwandeling over het pad van zijn leven, zoet als de r&b van Miguel en Childish Gambino, funky als vervlogen tijden en hedendaags als een surfliedje van een indiebandje.

I had dreams that I would blow like a Nintendo Cartridge – (Without You)

En op dat moment, als alles samenkomt, het kerkkind, de punk, de jaren negentig beats, de kruisjes op het familiehuis, de hoop en de wanhoop, op dat moment ontploft Paak als een Nintendo cartridge. Lang wist hij niet hoe hij zich via liedjes kon uiten. Nu drinkt hij Hendrix gin met Dre en wil Snoop met hem werken. Maar, zo laat Paak zijn jeugdheld in een van zijn nummers weten, hij ging destijds gebukt onder zijn grootsheid. 

Als je dat allemaal weet, kijk je toch anders naar zo’n optreden op zo’n toch wel bescheiden Nederlands festival.